A+ A A-

Kamieniołom Amfiteatr – ściana główna

Na Górze Św. Anny znajduje się jeden z największych amfiteatrów, który może pomieścić kilkadziesiąt tysięcy widzów. Został on wzniesiony przez Niemców w 1938 r. Wcześniej w miejscu tym działał kamieniołom. Po wojnie Polacy wybudowali Pomnik Czynu Powstańczego.

W głównej ścianie kamieniołomu widoczny jest imponujący, 27-metrowy profil wapienia muszlowego, który powstawał przez około 1,5 mln lat. To jedno z najwartościowszych, najpełniejszych i najładniejszych odsłonięć triasu w Polsce.

W dole profilu występują masywne, średnio- i gruboławicowe wapienie, przewarstwione różnej grubości wkładkami wapieni drobnoziarnistych, zawierających rzadką, ale dość dobrze zachowaną faunę małżową, ramienionogową i krynoidową. Struktura tych skał została silnie zaburzona przez działalność organizmów żywych, które pełzały, żerowały lub ryły na dnie zbiornika wodnego. Miąższość całego pakietu warstw wynosi około 12 m.

Powyżej znajduje się zespół cienkowarstwowanych margli i wapieni, o miąższości około 1,5 m, w których występują lokalnie bardzo intensywne deformacje plastyczne. Na nim rozwinęła się charakterystyczna ławica wapieni średnioziarnistych (1,4 m), złożona w znacznym stopniu ze szczątków liliowców. Ponad jej stropem znajduje się kilkumetrowa sekwencja ciemnych, marglistych wapieni drobnoziarnistych, przeławiconych warstwami sztormowymi, zawierających dobrze zachowane muszlowce brachiopodowo-ostrygowe i enkrynity.

Ku górze profilu obserwuje się sukcesywny wzrost miąższości ławic oraz stopniowe zmniejszanie się dominacji brachiopodów w zespole faunistycznym. W najwyższej części odsłonięcia, tuż pod cokołem pomnika Czynu Powstańczego, występują wapienie krachowickie noszące ślady procesów krasowych.

Kamieniołom nefelinitów

W wędrówce po Górze Św. Anny nie sposób pominąć kamieniołomu nefelinitów. Zobaczymy w nim wapienie karchowickie (z niewielką jaskinią krasową), strefy metamorfizmu termicznego, duży blok piaskowców kredowych (dowód na zapadanie się komory wulkanicznej), termiczny cios słupowy i przede wszystkim - soczewę jaspisu oraz stożek brekcji piroklastycznej.

Niepozornie, na pierwszy rzut oka, wyglądające pomarańczowobrązowe odsłonięcie w wyższej części wyrobiska to największa w Polsce soczewa jaspisu (wymiary około 2,0 x 0,5 m). Nie ma on jednak większej wartości jubilerskiej. Wpływa na to mało efektowne zabarwienie i lokalnie znaczna porowatość minerału. Mimo to, biorąc pod uwagę walory przyrodnicze i naukowe jaspisu z Góry Św. Anny, należy mu się szacunek. Minerał ten powstał w kilku etapach, w wyniku krystalizacji z niskotemperaturowych koloidów, najprawdopodobniej w pustce skalnej rozwiniętej na kontakcie bazaltu i wapieni, już po zakończeniu działalności erupcyjnej wulkanu.

Zwiedzając kamieniołom warto też podejść do południowej krawędzi wyrobiska. Wznosi się tam charakterystyczna, stroma, czerwona górka. Swój stożkowaty kształt zawdzięcza pracownikom dawnego kamieniołomu. Eksploatowane tu kiedyś wapienie i nefelinity pokryte były warstwą tufu (popiołu wulkanicznego), który zasłaniał dojście do podstawowego złoża. Był on zupełnie nieprzydatny, więc prace górnicze prowadzono wokół miejsca jego wystąpienia, a sam tuf pozostał w pozycji nienaruszonej. Nic lepszego nie mogło się wydarzyć. Niepotrzebna kiedyś brekcja piroklastyczna jest teraz jednym z ważniejszych i ciekawszych odsłonięć w całym regionie. Pozwala też określić typ wulkanu, który około 27-15 mln lat temu formował się na Górze Św. Anny - był to stratowulkan. Jego gwałtownym erupcjom, eksmitującym w powietrze pyły, gazy oraz bomby wulkaniczne (tkwiące do dziś w brunatnoczerwonej masie skały), towarzyszyły także wylewy potoków lawowych.

Po milionach lat aktywności w gwałtownym huku z komory wulkanu została wyrzucona resztka płynnej magmy. Powstała w ten sposób pusta przestrzeń, lecz wkrótce potem pod ciśnieniem otaczających skał komora ta zapadła się. Było to prawdziwe opus magnum annogórskiego stratowulkanu. Wielkie bloki nefelinitu, tufu i skał osadowych (trias i kreda), zostały oderwane od poziomu swojego pierwotnego występowania i przesunięte w głąb ziemi, kilkadziesiąt metrów poniżej powierzchni terenu. Później wulkanizm powoli zanikał. Wśród spękanych skał przez jakiś czas krążyły jeszcze gorące roztwory, ale były one już tylko echem dawnej aktywności...

To tylko niewielka część atrakcji z bogatego, geologicznego menu Góry Św. Anny. Są przecież jeszcze malownicze odsłonięcia warstw górażdżańskich (Ligocka Góra Kamienna, Biesiec), skupiska lejów krasowych w okolicy Trzech Buków i dawnego PGR-u Leśnik, głazy narzutowe, wywierzysko Siedem Źródeł, wystąpienia martwicy, jaskinie i w końcu kamieniołom w Ligocie Dolnej, z megariplemarkami oraz ogromnymi lejami krasowymi. Ale turystyka to także poznawanie innych ludzi, ich dziejów i zabytków.

Za ustanowieniem w rejonie Góry Św. Anny geoparku przemawiają dodatkowo atuty przyrodnicze, historyczne (w tym liczne stanowiska archeologiczne) oraz kultowe i kulturowe – to właśnie tu przenikały się od wieków kultury polska i niemiecka. Przedsięwzięciu temu sprzyja też dobrze rozwinięta baza noclegowa i turystyczno-informacyjna. Pełne zagospodarowanie geoparku będzie procesem długotrwałym, obejmującym wiele płaszczyzn i aspektów działania. Warto jednak podjąć to zadanie, gdyż obszar ten jest wymarzonym miejscem do uprawiania różnych form turystyki. Tu w każdym kamieniu życie utrwaliło pasjonujące historie. Trzeba tylko nauczyć się je odczytywać!

Baza turystyczna

 Punkty informacyjne

  • Park Krajobrazowy „Góra Św. Anny", ul. Leśnicka 10, Góra Św. Anny
  • Leśnicki Ośrodek Kultury i Rekreacji, ul. Powstańców Śl. 1, Leśnica
  • Punkt Informacji Turystycznej na Górze Św. Anny, Rynek 8

 Baza noclegowa

Góra Św. Anny

  • Dom Pielgrzyma, al. Jana Pawła II 2, tel. 77 461 54 88
  • Schronisko Młodzieżowe, ul. Szkolna 1, tel. 77 461 54 76
  • Zajazd „Pod Górą Chełmską”, ul. Leśnicka 26, tel. 77 461 54 84
  • Pensjonat „Anna”, ul. Leśnicka 7, tel. 77 461 54 12
  • Pensjonat „Róża”, ul. Szkolna, tel. 77 461 54 91

Leśnica

  • Budynek noclegowy „Siedem Źródeł”, ul. Porębska, tel. 77 461 52 06

 

Baza gastronomiczna

  • Restauracja „Alba”, Góra Św. Anny, Rynek 4, tel. 77 461 54 25
  • Restauracja „Aleksandra”, Góra Św. Anny, Rynek 2a, tel. 77 461 51 31
  • Restauracja „Pod Górą Chełmską”, Góra Św. Anny, ul. Leśnicka 26, tel. 77 461 79 84
  • Restauracja „Pod Jeleniem”, Góra Św. Anny, ul. Strzelecka 1, tel. 77 463 53 45
  • Restauracja „Na Szlaku”, Leśnica, ul. Góry Św. Anny 8A, tel. 77 461 53 38

 Muzea i szlaki turystyczne

  • Szlak Powstańców Śląskich (niebieski)
  • Szlak III Powstania Śląskiego (czerwony)
  • Szlak spacerowy im. X. Dunikowskiego (żółty)
  • Szlak Flory i Fauny (zielony)
  • Szlak im. Jana Pawła II (czarny)
  • Muzeum Czynu Powstańczego, Góra Św. Anny, ul. Leśnicka 28, tel. 77 461 54 66
  • Muzeum Misyjne, Góra Św. Anny, ul. Klasztorna 6, tel. 77 461 54 62
  • Rezerwacja zajęć edukacyjnych dla szkół – Park Krajobrazowy „Góra Św. Anny", tel. 77 461 50 74
  • Wycieczki piesze ścieżkami dydaktycznymi – Wokół Góry Św. Anny, z Góry Św. Anny do Zalesia przez rezerwaty „Grafik” i „Boże Oko”, z Góry Św. Anny do Ligoty Dolnej przez rezerwat florystyczny „Ligota Dolna", z Żyrowej na Górę Św. Anny przez rezerwat „Lesisko”.

 

Więcej informacji na stronach www

Geopark Krajowy Góra Św. Anny - http://geopark-goraswanny.pl
Zespół Opolskich Parków Krajobrazowych - www.zopk.pl

 

Tekst: Paweł Woźniak, ryciny: Rafał Sikora
Państwowy Instytut Geologiczny

Zdjęcia: Rafał Sikora, Marek Markowiak, Paweł Woźniak, Marek Zarankiewicz

 

Polecane publikacje

Gdzie jechać?

contentmap_module

Banery geoturystyka

okienko muzeum3