A+ A A-

Każdy na pewno widział na niebie „spadającą gwiazdę”. No tak, ale przecież gwiazdy nie spadają! Co to zatem było? A jeśli spadło na Ziemię to gdzie?!?!

liryd JWestlake NASAMeteor z roju Lirydów. Fot. Jimmy Westlake, NASA

Błyski widziane na niebie w bezchmurną noc to meteory - spalająca się w atmosferze naszej planety materia kosmiczna. Materia ta, krąży w kosmosie w postaci niewielkich brył skalnych, metalicznych lub lodowych - są to meteoroidy. Gdy meteoroid jest dostatecznie duży, wpadając w ziemską atmosferę może wybuchnąć. Wybuch jest bardzo spektakularny, na niebie widać jasny błysk lub ciągnącą się świetlną smugę, a czasem słychać i eksplozję. Taki wybuchający meteor nazywany jest bolidem. Gdy odłamki materii pozaziemskiej przedrą się przez naszą atmosferę i spadną na powierzchnię Ziemi, nazywamy je meteorytami. Meteoryty to nie lada gratka dla każdego poszukiwacza skał i minerałów. Stanowią one również ciekawy materiał do badań naukowców, w tym geologów. Dzięki nim możemy uzyskać informacje o Układzie Słonecznym, jego wieku oraz sąsiadach naszej planety.

 meteoryty rozróżnienieIlustracja z folderu „Nieziemskie Kamienie", wyd. Państwowy Instytut Geologiczny,
Oddział w Gdańsku

Goście z kosmosu, czyli skąd?

Meteoryty spadające na ziemię są najczęściej odłamkami większych brył skalnych zwanych planetoidami oraz komet z pasa planetoid, który rozciąga się pomiędzy Marsem a Jowiszem. Czasem przyciąganie jednej z planet zaburzy orbitę takiej planetoidy i zaczyna ona swoją podróż po naszym Układzie Słonecznym. Jej fragmenty mogą dotrzeć do Ziemi. Zdarza się, że spotykane są meteoryty z bliższego sąsiedztwa: na przykład z Księżyca. Są one w większości fragmentami skał bazaltowych (bardzo podobnych do tych występujących na Ziemi). Wyjątkowo rzadko, ale czasem udaje się znaleźć meteoryty pochodzące z Marsa. Zakłada się, że mniej więcej 180 milionów lat temu potężny meteoryt uderzył w powierzchnię czerwonej planety i wybił z niej materię w przestrzeń kosmiczną. Materia ta w wyniku zderzeń porozbijała się na mniejsze kawałki. Niektóre z nich wpadły na orbitę ziemską, by później spaść w postaci meteorytów na powierzchnię ziemi.

Do czasu lądowania ludzi na Księżycu meteoryty były jedynymi ciałami pochodzenia kosmicznego, które można było wziąć do ręki i zbadać. Dzięki nim człowiek dowiedział się wiele o składzie materii skalnej z Księżyca oraz Marsa. Na podstawie datowania wieku meteorytów ustalono wiek powstania Układu Słonecznego na 4,5 miliarda lat. To również data narodzin naszej planety.

układ słonecznySchemat Układu Słonecznego (bez zachowanej odpowiedniej skali); źródło - NASA

Fragmenty meteorytów znajdowanych na Ziemi mogą pochodzić z planetoid, Marsa czy najbliższego sąsiada naszej planety - Księżyca

itokawa jaxaAsteroida Itokawa. Fot. Japan Aerospace Exploration Agency (JAXA)

 mars nasa jplMars, źródło NASA/JPL

itokawa jaxaKsiężyc sfotografowany przez sondę Galileo; źródło - NASA

Czy wiesz że… Ocenia się, że w ciągu doby do atmosfery ziemskiej wpada kilkaset milionów meteoroidów lecących z prędkością od 12 do 72 km/s (w zależności od tego, czy doganiają Ziemię, czy też lecą z przeciwnego kierunku).

Joanna Roszkowska-Remin
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Wulkany lądowe (subaeralne)

Wulkany subaeralne to inaczej wulkany lądowe.

Powstawanie i wznoszenie się magm

Procesy wulkaniczne są częścią składową procesów magmowych, ponieważ niezbędnym warunkiem wystąpienia działalności wulkanicznej jest obecność w głębi Ziemi magm, czyli...

Erupcje subglacjalne

tuja

Erupcje subglacjalne są wielofazowe. W ich wyniku powstają wulkany o urwistych zboczach i z płaskim wierzchołkiem, zwane tujami.

Erupcje hawajskie

Do erupcji hawajskich zalicza się wylewy law bazaltowych w warunkach subaeralnych. Są to lawy o niskiej lepkości i wysokiej temperaturze...

Wulkany innych ciał niebieskich

Olympus Mons

Największym wygasłym wulkanem w Układzie Słonecznym jest..

Ile jest czynnych wulkanów na świecie?

W holocenie, czyli w czasie ostatnich 10 tys. lat, na obszarach lądowych było czynnych ok. 1500 wulkanów, podczas gdy najprawdopodobniej...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:5698 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2551 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:7168 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Magnetyzm w służbie jej wysokości Geo…

Praktycznie we wszystkich rodzajach skał występują w niewielkiej ilości minerały ferromagnetyczne. Dzięki ich właściwościom skała nabywa pozostałość magnetyczną, czyli zapis...

24-01-2014 Wyświetleń:4474 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:2827 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

O magnetosferze i zorzy polarnej

Artystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASA

03-07-2013 Wyświetleń:4465 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin