A+ A A-

Skorupa oceaniczna pokrywa około 60% powierzchni Ziemi. Jest wyraźnie cieńsza od skorupy kontynentalnej - osiąga zaledwie 5-8 km grubości, za to odznacza się większą gęstością (3,0 g/cm3).

Rozpościera się głównie pod wodami oceanów, choć buduje także dna mórz odciętych od otwartego oceanu łukiem wysp, a niekiedy stanowi podłoże mórz międzykontynentalnych, np. Morza Śródziemnego, które jest reliktem dawnego oceanu. Czasami jej fragmenty można znaleźć na lądzie, wkomponowane w obręb górotworów - są to tzw. ofiolity.

Skorupa oceaniczna ma dość prostą budowę. Składa się z warstwy osadowej i leżącego poniżej kompleksu zasadowych skał magmowych.

Skały osadowe niemal w całości przykrywają dno oceanu, za wyjątkiem wysokich szczytów grzbietów śródoceanicznych. Są one przeważnie słabo skonsolidowane bądź luźne i niezdeformowane. Miąższość pokrywy osadowej wynosi średnio 300-500 m i sukcesywnie wzrasta w kierunku kontynentów, gdzie dochodzi nawet do 2 km.

Zespół zasadowych skał magmowych stanowią kolejno:

  • bazaltowe lawy poduszkowe – powstałe w wyniku podwodnej erupcji i gwałtownego stygnięcia w zetknięciu z chłodnymi wodami oceanu. Lawy te uformowane są w buły przypominające poduszki.
  • zespół dajkowy – warstwa bazaltu (magmowej skały wylewnej) poprzecinana licznymi dajkami, czyli żyłami zastygłej magmy, które przebijały się do dna oceanicznego w poprzek starszych warstw bazaltowych. Jest on efektem przenikania i zastygania magmy w szczelinach powstałych w bazalcie w wyniku rozrastania się i rozciągania skorupy oceanicznej. Lawy poduszkowe wraz z zespołem dajkowym tworzą warstwę o grubości 0,7-2 km.
  • warstwa gabra – czyli głębinowych skał magmowych, które powstały z tego samego stopu magmowego co bazalty, mają więc taki sam skład chemiczny. Różnica polega na tym, że gabro krystalizuje na znacznej głębokości, w warunkach powolnego stygnięcia magmy, umożliwiających wzrost dużych, dobrze wykształconych minerałów, a bazalty powstają na skutek szybkiego stygnięcia magmy blisko lub na powierzchni ziemi, dlatego ziarna mineralne tej skały są bardzo drobne, często niewidoczne gołym okiem. Warstwa gabra osiąga największą grubość w kompleksie skał skorupy oceanicznej, rzędu 3-5 km, od dołu kontaktuje ze skałami płaszcza – perydotytami.

Skorupa oceaniczna jest stosunkowo młoda. Wiek najstarszych skał w dnie oceanicznym nie przekracza 200 mln lat (jura), a najmłodsze stale powstają w strefach ryftów – pęknięć skorupy, przez które wydostają się świeże porcje lawy. W ten sposób skorupa oceaniczna stale się rozrasta, w tempie do 13 cm na rok. Mimo to powierzchnia den oceanicznych nie powiększa się w sposób zasadniczy, a to za sprawą stref subdukcji, w których najstarsze partie skorupy oceanicznej pogrążają się pod skorupę kontynentalną lub inne fragmenty skorupy oceanicznej i na dużej głębokości, rzędu 600-700 km, ulegają przetopieniu. W ten sposób część skorupy oceanicznej ulega zniszczeniu.

komórka konwekcyjna
Schemat rozwoju skorupy oceanicznej – przyrastanie w strefie ryftowej i przetapianie w strefie subdukcji

 

Wulkanizm

Wulkany kompleksowe

Do form złożonych zalicza się tzw. wulkany kompleksowe, czyli wulkany z sylwetką zniekształconą przez pasożytnicze stożki lub kopuły dobudowane na...

Ogólne klasyfikacje wulkanów

Wulkany można podzielić zależnie od przebiegu erupcji, a także od procesów powierzchniowych zachodzących po erupcji.

Wulkany kalderowe

Kaldery to duże zagłębienia w budowli wulkanicznej, powstałe w wyniku zapadnięcia się górnej części wulkanu po opróżnieniu zbiornika magmowego.

Erupcje głębokomorskie

W warunkach głębokomorskich ciśnienie wody przeciwdziała odgazowaniu magm i wypływających law, uniemożliwiając ich eksplozywną fragmentację, jednakże do fragmentacji law dochodzi...

Erupcje hawajskie

Do erupcji hawajskich zalicza się wylewy law bazaltowych w warunkach subaeralnych. Są to lawy o niskiej lepkości i wysokiej temperaturze...

Ile jest czynnych wulkanów na świecie?

W holocenie, czyli w czasie ostatnich 10 tys. lat, na obszarach lądowych było czynnych ok. 1500 wulkanów, podczas gdy najprawdopodobniej...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:13053 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:4078 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:9170 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Minerały ferromagnetyczne

Wszystkie minerały ferromagnetyczne zawierają żelazo. Pierwiastek ten w stanie czystym występuje jedynie w meteorytach, jednakże w przyrodzie jest dużo związków...

03-07-2013 Wyświetleń:8286 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:3187 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

O magnetosferze i zorzy polarnej

Artystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASA

03-07-2013 Wyświetleń:6115 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin