A+ A A-

Skorupa oceaniczna pokrywa około 60% powierzchni Ziemi. Jest wyraźnie cieńsza od skorupy kontynentalnej - osiąga zaledwie 5-8 km grubości, za to odznacza się większą gęstością (3,0 g/cm3).

Rozpościera się głównie pod wodami oceanów, choć buduje także dna mórz odciętych od otwartego oceanu łukiem wysp, a niekiedy stanowi podłoże mórz międzykontynentalnych, np. Morza Śródziemnego, które jest reliktem dawnego oceanu. Czasami jej fragmenty można znaleźć na lądzie, wkomponowane w obręb górotworów - są to tzw. ofiolity.

Skorupa oceaniczna ma dość prostą budowę. Składa się z warstwy osadowej i leżącego poniżej kompleksu zasadowych skał magmowych.

Skały osadowe niemal w całości przykrywają dno oceanu, za wyjątkiem wysokich szczytów grzbietów śródoceanicznych. Są one przeważnie słabo skonsolidowane bądź luźne i niezdeformowane. Miąższość pokrywy osadowej wynosi średnio 300-500 m i sukcesywnie wzrasta w kierunku kontynentów, gdzie dochodzi nawet do 2 km.

Zespół zasadowych skał magmowych stanowią kolejno:

  • bazaltowe lawy poduszkowe – powstałe w wyniku podwodnej erupcji i gwałtownego stygnięcia w zetknięciu z chłodnymi wodami oceanu. Lawy te uformowane są w buły przypominające poduszki.
  • zespół dajkowy – warstwa bazaltu (magmowej skały wylewnej) poprzecinana licznymi dajkami, czyli żyłami zastygłej magmy, które przebijały się do dna oceanicznego w poprzek starszych warstw bazaltowych. Jest on efektem przenikania i zastygania magmy w szczelinach powstałych w bazalcie w wyniku rozrastania się i rozciągania skorupy oceanicznej. Lawy poduszkowe wraz z zespołem dajkowym tworzą warstwę o grubości 0,7-2 km.
  • warstwa gabra – czyli głębinowych skał magmowych, które powstały z tego samego stopu magmowego co bazalty, mają więc taki sam skład chemiczny. Różnica polega na tym, że gabro krystalizuje na znacznej głębokości, w warunkach powolnego stygnięcia magmy, umożliwiających wzrost dużych, dobrze wykształconych minerałów, a bazalty powstają na skutek szybkiego stygnięcia magmy blisko lub na powierzchni ziemi, dlatego ziarna mineralne tej skały są bardzo drobne, często niewidoczne gołym okiem. Warstwa gabra osiąga największą grubość w kompleksie skał skorupy oceanicznej, rzędu 3-5 km, od dołu kontaktuje ze skałami płaszcza – perydotytami.

Skorupa oceaniczna jest stosunkowo młoda. Wiek najstarszych skał w dnie oceanicznym nie przekracza 200 mln lat (jura), a najmłodsze stale powstają w strefach ryftów – pęknięć skorupy, przez które wydostają się świeże porcje lawy. W ten sposób skorupa oceaniczna stale się rozrasta, w tempie do 13 cm na rok. Mimo to powierzchnia den oceanicznych nie powiększa się w sposób zasadniczy, a to za sprawą stref subdukcji, w których najstarsze partie skorupy oceanicznej pogrążają się pod skorupę kontynentalną lub inne fragmenty skorupy oceanicznej i na dużej głębokości, rzędu 600-700 km, ulegają przetopieniu. W ten sposób część skorupy oceanicznej ulega zniszczeniu.

komórka konwekcyjna
Schemat rozwoju skorupy oceanicznej – przyrastanie w strefie ryftowej i przetapianie w strefie subdukcji

 

Wulkanizm

Typy i lokalizacja

Zgodnie z modelem tektoniki płyt litosfery współczesny i dawny wulkanizm reprezentuje następujące typy regionalne

Powstawanie i wznoszenie się magm

Procesy wulkaniczne są częścią składową procesów magmowych, ponieważ niezbędnym warunkiem wystąpienia działalności wulkanicznej jest obecność w głębi Ziemi magm, czyli...

Erupcje pliniańskie i ultrapliniańskie

Erupcje te obejmują działalność silnie eksplozywną, z podrzędnym udziałem lub przy braku epizodów efuzywnych.

Wulkanizm w przeszłości geologicznej

W historii Ziemi wulkanizm był zarówno istotnym czynnikiem kształtowania jej powierzchni, jak też odegrał ważną rolę w formowaniu się litosfery...

Wulkany lądowe (subaeralne)

Wulkany subaeralne to inaczej wulkany lądowe.

Kopuły lawowe

Kopuły lawowe powstają w wyniku spiętrzenia lepkiej lawy (np. ryolitowej). Tworzą się bezpośrednio nad kraterem wulkanicznym, z którego też na...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:16735 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:6023 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:10755 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Zmiany pola i wędrówka biegunów

Ziemskie pole magnetyczne nie jest jednorodne na całym globie. Są miejsca, gdzie jego natężenie jest większe, i takie, w którym...

03-07-2013 Wyświetleń:10481 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:3606 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Ziemskie pole magnetyczne

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznego  Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje...

03-07-2013 Wyświetleń:14756 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin