A+ A A-

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznegoUproszczony model ziemskiego pola magnetycznego 

Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje wewnątrz Ziemi i na jej powierzchni, a także w przestrzeni kosmicznej w promieniu kilkudziesięciu tysięcy kilometrów wokół planety. Kształt linii ziemskiego pola magnetycznego jest bardzo podobny do linii pola magnesu trwałego. Obszar, w którym występuje ziemskie pole magnetyczne, zwany jest ziemską magnetosferą.

Na północnej półkuli naszej planety znajduje się południowy biegun magnetyczny (przyciąga on północne bieguny igieł magnetycznych w kompasach), a na półkuli południowej — biegun północny. Warto zwrócić uwagę na to, że położenie biegunów magnetycznych Ziemi nieco różni się od usytuowania biegunów geograficznych. Linia łącząca bieguny magnetyczne tworzy z osią obrotu Ziemi kąt 11,5°. Nachylenie to w rzeczywistości zmienia się nieustannie, jednak przy uśrednieniu kierunków zebranych z ostatnich 10 000 lat, pokrywa z biegunem geograficznym.

Ziemskie pole magnetyczne, jak każde pole magnetyczne, jest wartością wektorową. Oznacza to, że możemy opisać jego natężenie (indukcję magnetyczną) oraz zwrot i kierunek. Natężenie pola geomagnetycznego po raz pierwszy zostało zmierzone przez Gaussa w 1835 r., a przez cały wiek XX i XXI mierzone jest praktycznie bez przerwy. Wartość natężenia jest zmienna zarówno w czasie, jak i w przestrzeni. Średnio można jednak przyjąć, że natężenie pola geomagnetycznego zawiera się w przedziale 35-60 miliTesli (najwyższe jest na biegunach, najniższe na równiku). To nie dużo, biorąc pod uwagę, że dzisiaj człowiek jest w stanie wygenerować sztuczne pole magnetyczne o wartości prawie 100 Tesli, a w kosmosie obserwowane są bardzo specyficzne gwiazdy neutronowe, tak zwane magnetary, które wytwarzają pole magnetyczne o wartościach przekraczających 1010 Tesli.

Mimo że pole magnetyczne Ziemi jest stosunkowo słabe, chroni nas przed promieniowaniem słonecznym (zobacz Magnetosfera tarczą Ziemi >>), jest wykorzystywane do nawigacji, a także do określania wieku skał i poszukiwania złóż surowców mineralnych (zobacz Zastosowanie w badaniach geologicznych>>).

Joanna Roszkowska-Remin
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Wulkany kalderowe

Kaldery to duże zagłębienia w budowli wulkanicznej, powstałe w wyniku zapadnięcia się górnej części wulkanu po opróżnieniu zbiornika magmowego.

Przyczyny wulkanizmu

W odróżnieniu od wulkanizmu innych ciał Układu Słonecznego, globalny obraz wulkanizmu ziemskiego wpisuje się w model tektoniki płyt litosfery, zgodnie...

Wulkany stożkowe

Wulkany stożkowe są najbardziej rozpowszechnione na lądzie. Powstają w wyniku wewnątrzpłytowych erupcji eksplozywnych, głównie o charakterze freatomagmowym, oraz erupcji eksplozywno-efuzywnych...

Wulkany podlodowcowe

tuja

Wulkany wybuchające pod lodem (lub pod wodą z roztopionego lodu) są zbudowane z utworów podobnych do tych, z których składają...

Jak długo trwają erupcje wulkaniczne?

Czas trwania erupcji jest zróżnicowany – erupcje będące jednorazowym aktem działalności wulkanicznej trwają od kilku minut do kilku godzin, natomiast...

Erupcje wulkaniańskie

Erupcje wulkaniańskie należą do erupcji freatomagmowych, zachodzących na obszarach lądowych.

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:4017 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2319 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:6276 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Magnetyzm w służbie jej wysokości Geo…

Praktycznie we wszystkich rodzajach skał występują w niewielkiej ilości minerały ferromagnetyczne. Dzięki ich właściwościom skała nabywa pozostałość magnetyczną, czyli zapis...

24-01-2014 Wyświetleń:3745 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Zmiany pola i wędrówka biegunów

Ziemskie pole magnetyczne nie jest jednorodne na całym globie. Są miejsca, gdzie jego natężenie jest większe, i takie, w którym...

03-07-2013 Wyświetleń:6869 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Jak powstaje?

Uproszczona wizja relacji pomiędzy ruchem przewodzących płynów w jądrze zewnętrznym a powstawaniem pola magnetycznego Choć ludzie od wieków wykorzystują ziemskie pole...

03-07-2013 Wyświetleń:2751 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin