A+ A A-

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznegoUproszczony model ziemskiego pola magnetycznego 

Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje wewnątrz Ziemi i na jej powierzchni, a także w przestrzeni kosmicznej w promieniu kilkudziesięciu tysięcy kilometrów wokół planety. Kształt linii ziemskiego pola magnetycznego jest bardzo podobny do linii pola magnesu trwałego. Obszar, w którym występuje ziemskie pole magnetyczne, zwany jest ziemską magnetosferą.

Na północnej półkuli naszej planety znajduje się południowy biegun magnetyczny (przyciąga on północne bieguny igieł magnetycznych w kompasach), a na półkuli południowej — biegun północny. Warto zwrócić uwagę na to, że położenie biegunów magnetycznych Ziemi nieco różni się od usytuowania biegunów geograficznych. Linia łącząca bieguny magnetyczne tworzy z osią obrotu Ziemi kąt 11,5°. Nachylenie to w rzeczywistości zmienia się nieustannie, jednak przy uśrednieniu kierunków zebranych z ostatnich 10 000 lat, pokrywa z biegunem geograficznym.

Ziemskie pole magnetyczne, jak każde pole magnetyczne, jest wartością wektorową. Oznacza to, że możemy opisać jego natężenie (indukcję magnetyczną) oraz zwrot i kierunek. Natężenie pola geomagnetycznego po raz pierwszy zostało zmierzone przez Gaussa w 1835 r., a przez cały wiek XX i XXI mierzone jest praktycznie bez przerwy. Wartość natężenia jest zmienna zarówno w czasie, jak i w przestrzeni. Średnio można jednak przyjąć, że natężenie pola geomagnetycznego zawiera się w przedziale 35-60 miliTesli (najwyższe jest na biegunach, najniższe na równiku). To nie dużo, biorąc pod uwagę, że dzisiaj człowiek jest w stanie wygenerować sztuczne pole magnetyczne o wartości prawie 100 Tesli, a w kosmosie obserwowane są bardzo specyficzne gwiazdy neutronowe, tak zwane magnetary, które wytwarzają pole magnetyczne o wartościach przekraczających 1010 Tesli.

Mimo że pole magnetyczne Ziemi jest stosunkowo słabe, chroni nas przed promieniowaniem słonecznym (zobacz Magnetosfera tarczą Ziemi >>), jest wykorzystywane do nawigacji, a także do określania wieku skał i poszukiwania złóż surowców mineralnych (zobacz Zastosowanie w badaniach geologicznych>>).

Joanna Roszkowska-Remin
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Typy i lokalizacja

Zgodnie z modelem tektoniki płyt litosfery współczesny i dawny wulkanizm reprezentuje następujące typy regionalne

Powstawanie i wznoszenie się magm

Procesy wulkaniczne są częścią składową procesów magmowych, ponieważ niezbędnym warunkiem wystąpienia działalności wulkanicznej jest obecność w głębi Ziemi magm, czyli...

Erupcje surtsejskie

Erupcje surtsejskie, typowe dla wulkanizmu płytkowodnego, są „mokrym" odpowiednikiem erupcji strombolijskich.

Wulkany pierścieniowe

W wyniku erupcji freatomagmowych powstają wulkany pierścieniowe w kształcie wału materiałów piroklastycznych otaczających otwór wulkaniczny.

Pseudowulkany

Termin pseudowulkany oznacza wzniesienia stożkowe, czasami również o innych kształtach, z pseudokraterami, utworzone w wyniku eksplozji gazów lub pary wodnej.

Kopuły lawowe

Kopuły lawowe powstają w wyniku spiętrzenia lepkiej lawy (np. ryolitowej). Tworzą się bezpośrednio nad kraterem wulkanicznym, z którego też na...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:4388 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2377 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:6464 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:2579 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Magnetyzm w służbie jej wysokości Geo…

Praktycznie we wszystkich rodzajach skał występują w niewielkiej ilości minerały ferromagnetyczne. Dzięki ich właściwościom skała nabywa pozostałość magnetyczną, czyli zapis...

24-01-2014 Wyświetleń:3917 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Jak powstaje?

Uproszczona wizja relacji pomiędzy ruchem przewodzących płynów w jądrze zewnętrznym a powstawaniem pola magnetycznego Choć ludzie od wieków wykorzystują ziemskie pole...

03-07-2013 Wyświetleń:2846 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin