A+ A A-

Artystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASAArtystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASA

Strefę oddziaływań pola magnetycznego Ziemi określa się mianem magnetosfery. Jest to obszar wokół planety, w którym ruch swobodnych elektronów i jonów następuje wzdłuż linii sił pola magnetycznego. Magnetosfera pełni bardzo ważną rolę w ochronie życia na Ziemi przed szkodliwym wpływem promieniowania słonecznego. Słońce nieustannie wysyła w naszym kierunku ogromny strumień promieniowania (złożony głównie z protonów i neutronów). Dociera on do Ziemi w postaci tak zwanego wiatru słonecznego.

Przy gwałtownych i dużych wybuchach na Słońcu wiatr słoneczny potrafi być szczególnie intensywny. Dochodzi wtedy do tak zwanych burz magnetycznych, zakłócających działalność wielu systemów elektrycznych. Znane są przypadki awarii linii wysokiego napięcia, a z wcześniejszych lat awarii sieci telegraficznych. Spektakularnym przykładem jest burza magnetyczna z 1989 r., która spowodowała w Kanadzie dużą awarię sieci elektrycznej - 6 milionów osób straciło prąd na 9 godzin. Na szczęście dzięki temu, że istnieje magnetosfera, większość z naładowanych cząstek wiatru słonecznego, pędzących z ogromną prędkością, jest odchylana i omija Ziemię. Część cząstek jednak, przelatując przez najwyższe partie zjonizowanej ziemskiej atmosfery, wzbudza znajdujące się w niej atomy, głównie tlenu i azotu i wywołuje zjawisko luminescencji. Z powierzchni Ziemi zjawisko to jest widoczne w wysokich szerokościach geograficznych jako barwne smugi na niebie, zwane zorzą polarną.

Ruch cząstek wiatru słonecznego w strefie oddziaływania pola magnetycznego Ziemi. Źródło: NASARuch cząstek wiatru słonecznego w strefie oddziaływania pola magnetycznego Ziemi. Źródło: NASA

Na półkuli północnej zorza polarna zwana jest też Aurorą Borealis, a na południowej Aurorą Australis. Chociaż zwykle występuje wysoko na północy i daleko na południu, to przy dużej aktywności słonecznej – licznych wybuchach na Słońcu i burzach magnetycznych, podczas których w kierunku Ziemi jest wysyłany wzmożony strumień cząstek, zorza polarna może być widoczna na niższych szerokościach geograficznych, nawet do 50 równoleżnika. Zatem od czasu do czasu i w Polsce, szczególnie północnej, możemy obserwować to spektakularne zjawisko.

Zorza polarna wokół bieguna południowego (Aurora australis) zarejestrowana 11 września 2005 przez satelitę NASAZorza polarna wokół bieguna południowego (Aurora australis) zarejestrowana 11 września 2005 przez satelitę NASA

Joanna Roszkowska-Remin
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Typy i lokalizacja

Zgodnie z modelem tektoniki płyt litosfery współczesny i dawny wulkanizm reprezentuje następujące typy regionalne

Powstawanie i wznoszenie się magm

Procesy wulkaniczne są częścią składową procesów magmowych, ponieważ niezbędnym warunkiem wystąpienia działalności wulkanicznej jest obecność w głębi Ziemi magm, czyli...

Erupcje surtsejskie

Erupcje surtsejskie, typowe dla wulkanizmu płytkowodnego, są „mokrym" odpowiednikiem erupcji strombolijskich.

Wulkany pierścieniowe

W wyniku erupcji freatomagmowych powstają wulkany pierścieniowe w kształcie wału materiałów piroklastycznych otaczających otwór wulkaniczny.

Pseudowulkany

Termin pseudowulkany oznacza wzniesienia stożkowe, czasami również o innych kształtach, z pseudokraterami, utworzone w wyniku eksplozji gazów lub pary wodnej.

Kopuły lawowe

Kopuły lawowe powstają w wyniku spiętrzenia lepkiej lawy (np. ryolitowej). Tworzą się bezpośrednio nad kraterem wulkanicznym, z którego też na...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:4388 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2377 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:6464 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:2579 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Magnetyzm w służbie jej wysokości Geo…

Praktycznie we wszystkich rodzajach skał występują w niewielkiej ilości minerały ferromagnetyczne. Dzięki ich właściwościom skała nabywa pozostałość magnetyczną, czyli zapis...

24-01-2014 Wyświetleń:3917 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Jak powstaje?

Uproszczona wizja relacji pomiędzy ruchem przewodzących płynów w jądrze zewnętrznym a powstawaniem pola magnetycznego Choć ludzie od wieków wykorzystują ziemskie pole...

03-07-2013 Wyświetleń:2846 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin