A+ A A-

Artystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASAArtystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASA

Strefę oddziaływań pola magnetycznego Ziemi określa się mianem magnetosfery. Jest to obszar wokół planety, w którym ruch swobodnych elektronów i jonów następuje wzdłuż linii sił pola magnetycznego. Magnetosfera pełni bardzo ważną rolę w ochronie życia na Ziemi przed szkodliwym wpływem promieniowania słonecznego. Słońce nieustannie wysyła w naszym kierunku ogromny strumień promieniowania (złożony głównie z protonów i neutronów). Dociera on do Ziemi w postaci tak zwanego wiatru słonecznego.

Przy gwałtownych i dużych wybuchach na Słońcu wiatr słoneczny potrafi być szczególnie intensywny. Dochodzi wtedy do tak zwanych burz magnetycznych, zakłócających działalność wielu systemów elektrycznych. Znane są przypadki awarii linii wysokiego napięcia, a z wcześniejszych lat awarii sieci telegraficznych. Spektakularnym przykładem jest burza magnetyczna z 1989 r., która spowodowała w Kanadzie dużą awarię sieci elektrycznej - 6 milionów osób straciło prąd na 9 godzin. Na szczęście dzięki temu, że istnieje magnetosfera, większość z naładowanych cząstek wiatru słonecznego, pędzących z ogromną prędkością, jest odchylana i omija Ziemię. Część cząstek jednak, przelatując przez najwyższe partie zjonizowanej ziemskiej atmosfery, wzbudza znajdujące się w niej atomy, głównie tlenu i azotu i wywołuje zjawisko luminescencji. Z powierzchni Ziemi zjawisko to jest widoczne w wysokich szerokościach geograficznych jako barwne smugi na niebie, zwane zorzą polarną.

Ruch cząstek wiatru słonecznego w strefie oddziaływania pola magnetycznego Ziemi. Źródło: NASARuch cząstek wiatru słonecznego w strefie oddziaływania pola magnetycznego Ziemi. Źródło: NASA

Na półkuli północnej zorza polarna zwana jest też Aurorą Borealis, a na południowej Aurorą Australis. Chociaż zwykle występuje wysoko na północy i daleko na południu, to przy dużej aktywności słonecznej – licznych wybuchach na Słońcu i burzach magnetycznych, podczas których w kierunku Ziemi jest wysyłany wzmożony strumień cząstek, zorza polarna może być widoczna na niższych szerokościach geograficznych, nawet do 50 równoleżnika. Zatem od czasu do czasu i w Polsce, szczególnie północnej, możemy obserwować to spektakularne zjawisko.

Zorza polarna wokół bieguna południowego (Aurora australis) zarejestrowana 11 września 2005 przez satelitę NASAZorza polarna wokół bieguna południowego (Aurora australis) zarejestrowana 11 września 2005 przez satelitę NASA

Joanna Roszkowska-Remin
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Erupcje surtsejskie

Erupcje surtsejskie, typowe dla wulkanizmu płytkowodnego, są „mokrym" odpowiednikiem erupcji strombolijskich.

Czy można przewidzieć wybuch wulkanu?

Istnieje szereg symptomów zapowiadających nadchodzącą erupcję (m.in. aktywność sejsmiczna, ożywienie ekshalacji wulkanicznych, deformacja sylwetki wulkanu), których rozpoznaniem i interpretacją zajmują...

Wulkany stożkowe

Wulkany stożkowe są najbardziej rozpowszechnione na lądzie. Powstają w wyniku wewnątrzpłytowych erupcji eksplozywnych, głównie o charakterze freatomagmowym, oraz erupcji eksplozywno-efuzywnych...

Wulkany podlodowcowe

tuja

Wulkany wybuchające pod lodem (lub pod wodą z roztopionego lodu) są zbudowane z utworów podobnych do tych, z których składają...

Erupcje wulkaniańskie

Erupcje wulkaniańskie należą do erupcji freatomagmowych, zachodzących na obszarach lądowych.

Erupcje freatopliniańskie

Erupcje freatoplinińskie są spowodowane interakcją wody i kwaśnych lub obojętnych magm; charakteryzują się ekstremalnym rozdrobnieniem i rozprzestrzenieniem produktów erupcji.

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:13510 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:4480 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:9661 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Minerały ferromagnetyczne

Wszystkie minerały ferromagnetyczne zawierają żelazo. Pierwiastek ten w stanie czystym występuje jedynie w meteorytach, jednakże w przyrodzie jest dużo związków...

03-07-2013 Wyświetleń:8606 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Ziemskie pole magnetyczne

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznego  Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje...

03-07-2013 Wyświetleń:12818 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:3347 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin