A+ A A-

Artystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASAArtystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASA

Strefę oddziaływań pola magnetycznego Ziemi określa się mianem magnetosfery. Jest to obszar wokół planety, w którym ruch swobodnych elektronów i jonów następuje wzdłuż linii sił pola magnetycznego. Magnetosfera pełni bardzo ważną rolę w ochronie życia na Ziemi przed szkodliwym wpływem promieniowania słonecznego. Słońce nieustannie wysyła w naszym kierunku ogromny strumień promieniowania (złożony głównie z protonów i neutronów). Dociera on do Ziemi w postaci tak zwanego wiatru słonecznego.

Przy gwałtownych i dużych wybuchach na Słońcu wiatr słoneczny potrafi być szczególnie intensywny. Dochodzi wtedy do tak zwanych burz magnetycznych, zakłócających działalność wielu systemów elektrycznych. Znane są przypadki awarii linii wysokiego napięcia, a z wcześniejszych lat awarii sieci telegraficznych. Spektakularnym przykładem jest burza magnetyczna z 1989 r., która spowodowała w Kanadzie dużą awarię sieci elektrycznej - 6 milionów osób straciło prąd na 9 godzin. Na szczęście dzięki temu, że istnieje magnetosfera, większość z naładowanych cząstek wiatru słonecznego, pędzących z ogromną prędkością, jest odchylana i omija Ziemię. Część cząstek jednak, przelatując przez najwyższe partie zjonizowanej ziemskiej atmosfery, wzbudza znajdujące się w niej atomy, głównie tlenu i azotu i wywołuje zjawisko luminescencji. Z powierzchni Ziemi zjawisko to jest widoczne w wysokich szerokościach geograficznych jako barwne smugi na niebie, zwane zorzą polarną.

Ruch cząstek wiatru słonecznego w strefie oddziaływania pola magnetycznego Ziemi. Źródło: NASARuch cząstek wiatru słonecznego w strefie oddziaływania pola magnetycznego Ziemi. Źródło: NASA

Na półkuli północnej zorza polarna zwana jest też Aurorą Borealis, a na południowej Aurorą Australis. Chociaż zwykle występuje wysoko na północy i daleko na południu, to przy dużej aktywności słonecznej – licznych wybuchach na Słońcu i burzach magnetycznych, podczas których w kierunku Ziemi jest wysyłany wzmożony strumień cząstek, zorza polarna może być widoczna na niższych szerokościach geograficznych, nawet do 50 równoleżnika. Zatem od czasu do czasu i w Polsce, szczególnie północnej, możemy obserwować to spektakularne zjawisko.

Zorza polarna wokół bieguna południowego (Aurora australis) zarejestrowana 11 września 2005 przez satelitę NASAZorza polarna wokół bieguna południowego (Aurora australis) zarejestrowana 11 września 2005 przez satelitę NASA

Joanna Roszkowska-Remin
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Erupcje surtsejskie

Erupcje surtsejskie, typowe dla wulkanizmu płytkowodnego, są „mokrym" odpowiednikiem erupcji strombolijskich.

Typy i lokalizacja

Zgodnie z modelem tektoniki płyt litosfery współczesny i dawny wulkanizm reprezentuje następujące typy regionalne

Wulkany podlodowcowe

tuja

Wulkany wybuchające pod lodem (lub pod wodą z roztopionego lodu) są zbudowane z utworów podobnych do tych, z których składają...

Erupcje subaeralne i płytkomorskie

typy erupcji

Podział erupcji subaeralnych i płytkowodnych na typy, oparty na ich przebiegu, ma długoletnią tradycję i w miarę rozwoju wiedzy o...

Wulkanizm w przeszłości geologicznej

W historii Ziemi wulkanizm był zarówno istotnym czynnikiem kształtowania jej powierzchni, jak też odegrał ważną rolę w formowaniu się litosfery...

Przyczyny wulkanizmu

W odróżnieniu od wulkanizmu innych ciał Układu Słonecznego, globalny obraz wulkanizmu ziemskiego wpisuje się w model tektoniki płyt litosfery, zgodnie...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:14393 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:5042 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:10189 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Ziemskie pole magnetyczne

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznego  Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje...

03-07-2013 Wyświetleń:13494 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

O magnetosferze i zorzy polarnej

Artystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASA

03-07-2013 Wyświetleń:7022 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Zmiany pola i wędrówka biegunów

Ziemskie pole magnetyczne nie jest jednorodne na całym globie. Są miejsca, gdzie jego natężenie jest większe, i takie, w którym...

03-07-2013 Wyświetleń:10170 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin