A+ A A-

W historii Ziemi wulkanizm był zarówno istotnym czynnikiem kształtowania jej powierzchni, jak też odegrał ważną rolę w formowaniu się litosfery, atmosfery i hydrosfery w początkowych fazach rozwoju planetarnego.

W ciągu pierwszych kilkuset milionów lat istnienia naszej planety (4,5-3,8 mld lat temu) intensywność procesów wulkanicznych była nieporównywalnie większa od współczesnej. Najstarsze ślady wulkanizmu aktywnego po uformowaniu się litosfery wraz ze skorupą ziemską znajdują się w jądrach kontynentów - są to zmetamorfizowane prekambryjskie skały wulkaniczne, powstałe w pierwszych cyklach tektoniczno-magmowych. Świadectwem późniejszej działalności są rozległe i grube pokrywy law, pochodzące głównie z wylewów szczelinowych, będących dawniej znacznie częstszym zjawiskiem niż obecnie. Pokrywy o powierzchni setek tysięcy kilometrów kwadratowych i grubości kilku tysięcy metrów, tworzyły się zarówno na obszarach kontynentalnych (np. platobazalty południowej Afryki, Dekanu, Syberii, południowo-zachodniej Ameryki), jak też oceanicznych od wczesnego paleozoiku do paleogenu.

W Polsce działalność wulkaniczna przejawiała się kilkakrotnie, przy czym najsilniej rozwinął się wulkanizm związany z orogenezą waryscyjską w późnym paleozoiku, obejmujący obszary Sudetów, rejon śląsko-krakowski, Lubelszczyznę i zachodnią część Niżu Polskiego.

prowincje z opisem4Największe kontynentalne prowincje bazaltowe. Źródło: S.E. Bryan & R.E. Ernst, Earth-Science Reviews, 2008

 dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Wulkany podmorskie

Wulkany podmorskie powstają w wyniku erupcji freatomagmowych, które przy ciśnieniu słupa wody o wysokości co najmniej 500–1000 m produkują lawy...

Erupcje głębokomorskie

W warunkach głębokomorskich ciśnienie wody przeciwdziała odgazowaniu magm i wypływających law, uniemożliwiając ich eksplozywną fragmentację, jednakże do fragmentacji law dochodzi...

Wulkanizm w przeszłości geologicznej

W historii Ziemi wulkanizm był zarówno istotnym czynnikiem kształtowania jej powierzchni, jak też odegrał ważną rolę w formowaniu się litosfery...

Erupcje surtsejskie

Erupcje surtsejskie, typowe dla wulkanizmu płytkowodnego, są „mokrym" odpowiednikiem erupcji strombolijskich.

Erupcje subglacjalne

tuja

Erupcje subglacjalne są wielofazowe. W ich wyniku powstają wulkany o urwistych zboczach i z płaskim wierzchołkiem, zwane tujami.

Wulkany pierścieniowe

W wyniku erupcji freatomagmowych powstają wulkany pierścieniowe w kształcie wału materiałów piroklastycznych otaczających otwór wulkaniczny.

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:6024 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2579 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:7284 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Ziemskie pole magnetyczne

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznego  Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje...

03-07-2013 Wyświetleń:9297 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Zmiany pola i wędrówka biegunów

Ziemskie pole magnetyczne nie jest jednorodne na całym globie. Są miejsca, gdzie jego natężenie jest większe, i takie, w którym...

03-07-2013 Wyświetleń:8496 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Minerały ferromagnetyczne

Wszystkie minerały ferromagnetyczne zawierają żelazo. Pierwiastek ten w stanie czystym występuje jedynie w meteorytach, jednakże w przyrodzie jest dużo związków...

03-07-2013 Wyświetleń:7094 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin