A+ A A-

Wulkany można podzielić zależnie od przebiegu erupcji, a także od procesów powierzchniowych zachodzących po erupcji.

Zależnie od aktywności wulkany określa się jako:

  • czynne - stale lub okresowo przejawiające aktywność wulkaniczną
  • drzemiące - rozpoznawane zwykle po obecności ekshalacji lub innych przejawów działalności powulkanicznej
  • wygasłe - nieczynne w czasach historycznych, bez ekshalacji wulkanicznych

Ze względu na środowisko erupcji wyróżnia się wulkany:

  • subaeralne – lądowe
  • podwodne - głównie podmorskie
  • podlodowcowe

Według położenia na tle jednostek geotektonicznych wyróżnia się wulkany:

  • stref ryftowych
  • stref subdukcji
  • wulkany wewnątrzpłytowe

bądź też wulkany:

  • grzbietów śródoceanicznych
  • kontynentalnych rowów tektonicznych
  • łuków wysp i krawędzi kontynentalnych
  • plam gorąca

Chociaż 80% udokumentowanych, czynnych w czasach historycznych wulkanów występuje w strefach subdukcji, to ok. 75% lawy osiągającej powierzchnię Ziemi pochodzi z erupcji w strefach ryftów oceanicznych, o których powszechnie nie wiadomo.

Kształt wylotu przewodu wulkanicznego jest podstawą podziału na wulkany:

  • centralne (punktowe)
  • szczelinowe (linearne)
  • mieszane

Wulkany szczelinowe i mieszane występują głównie w strefach ryftów, natomiast wulkany centralne w strefach subdukcji i na obszarach wewnątrzpłytowych.

W zależności od rodzaju produktów erupcji wyróżnia się wulkany:

  • efuzywne - lawowe
  • eksplozywne - popiołowe, pumeksowe i in.
  • mieszane - stratowulkany

W wulkanach centralnych istotnym elementem budowy jest komin wulkaniczny łączący komorę magmową (zbiornik magmy) z powierzchnią Ziemi, gdzie znajduje się jego ujście zwane kraterem wulkanicznym. Krater główny leży na szczycie otaczających go produktów erupcji, natomiast na zboczach wulkanu mogą występować ponadto kratery boczne, połączone z komorą magmową własnym, niezależnym kanałem lub za pośrednictwem odnogi kanału głównego (kratery pasożytnicze).

W wulkanach szczelinowych funkcję komina wulkanicznego pełni głęboka rozpadlina, wokół której zalegają produkty erupcji; szczeliny doprowadzające lawę mogą znajdować się także na zboczach wulkanów centralnych.

Pod względem genezy wulkany dzieli się na:

  • monogenetyczne - powstałe w wyniku jednej erupcji, tworzące niewielkie, proste budowle wulkaniczne, złożone w całości z jednolitego materiału
  • poligenetyczne - powstałe wskutek wielokrotnych erupcji, przeplatanymi okresami spokoju, złożone z różnego typu produktów, niekiedy o odmiennym składzie

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Wulkany stożkowe

Wulkany stożkowe są najbardziej rozpowszechnione na lądzie. Powstają w wyniku wewnątrzpłytowych erupcji eksplozywnych, głównie o charakterze freatomagmowym, oraz erupcji eksplozywno-efuzywnych...

Erupcje freatopliniańskie

Erupcje freatoplinińskie są spowodowane interakcją wody i kwaśnych lub obojętnych magm; charakteryzują się ekstremalnym rozdrobnieniem i rozprzestrzenieniem produktów erupcji.

Przyczyny wulkanizmu

W odróżnieniu od wulkanizmu innych ciał Układu Słonecznego, globalny obraz wulkanizmu ziemskiego wpisuje się w model tektoniki płyt litosfery, zgodnie...

Ile wulkanów wybucha w ciągu roku?

W ciągu każdego roku dokumentuje się aktywność ok. 50-70 wulkanów. Z czasów historycznych zachowały się opisy erupcji ok. 550 wulkanów. dr...

Erupcje wulkaniańskie

Erupcje wulkaniańskie należą do erupcji freatomagmowych, zachodzących na obszarach lądowych.

Wulkany podmorskie

Wulkany podmorskie powstają w wyniku erupcji freatomagmowych, które przy ciśnieniu słupa wody o wysokości co najmniej 500–1000 m produkują lawy...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:13053 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:4079 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:9170 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Magnetyzm w służbie jej wysokości Geo…

Praktycznie we wszystkich rodzajach skał występują w niewielkiej ilości minerały ferromagnetyczne. Dzięki ich właściwościom skała nabywa pozostałość magnetyczną, czyli zapis...

24-01-2014 Wyświetleń:5422 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Jak powstaje?

Uproszczona wizja relacji pomiędzy ruchem przewodzących płynów w jądrze zewnętrznym a powstawaniem pola magnetycznego Choć ludzie od wieków wykorzystują ziemskie pole...

03-07-2013 Wyświetleń:4002 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Ziemskie pole magnetyczne

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznego  Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje...

03-07-2013 Wyświetleń:12247 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin