A+ A A-

Największym wygasłym wulkanem w Układzie Słonecznym jest..

Mars

Na Marsie wykryto 3 główne obszary wulkaniczne leżące na zewnątrz basenów impaktytowych. Spośród ok. 20 wulkanów opatrzonych nazwami, 5 reprezentuje największe w Układzie Słonecznym formy tarczowe, będące jednocześnie najmłodszymi wulkanami tej planety. Największym z nich jest wulkan Olimpus Mons (Góra Olimp) o wysokości ok. 27 tys. m i średnicy podstawy — ok. 550 km, który produkował lawy w czasie od 200 mln do 20 mln lat temu. Do najstarszych form (3–3,5 mld lat) należą nieznane z innych planet wulkany paterowe, o wysokości 1–2 km, średnicy 200–300 km, z nieregularnym, głębokim kraterem w środku, otoczonym radialnymi bruzdami. Do starych wulkanów zalicza się również tzw. struktury kołkowe, czyli kopuły o stromych stokach i z rozległą kalderą na szczycie.

Olympus Mons - wygasły wulkan tarczowy na Marsie – ma 21 km wysokości i 550 km szerokości u podstawy. Źródło: Wikimedia Commons, NASAOlympus Mons - wygasły wulkan tarczowy na Marsie – ma ok. 27 km wysokości (od podstawy) i 550 km szerokości u podstawy. Źródło: Wikimedia Commons, NASA

Księżyc

Na Księżycu rozległe równiny mórz księżycowych, zajmujących dna olbrzymich, starych kraterów uderzeniowych, są pokryte lawami bazaltowymi i druzgotem tych law, a lokalnie pojawiają się również drobne kopuły i stożki wulkaniczne. Działalność wulkaniczna dość dawno tu wygasła, bowiem wiek większości zbadanych skał wulkanicznych wynosi 3–4 mld lat i tylko nielicznych — ok. 1 mld lat.

Wenus

Największą obfitością wulkanów w Układzie Słonecznym odznacza się Wenus, na której odkryto ponad 1700 dużych jednostek, a liczbę wszystkich wulkanów szacuje się na co najmniej kilkaset tysięcy. Większość z nich zalicza się do bazaltowych wulkanów tarczowych o bardzo zróżnicowanej wielkości, o maksymalnej średnicy ok. 700 km i wysokości 5,5 km. Pozostałe tworzą kopuły, kaldery i budowle niespotykane na innych planetach i księżycach. Na uwagę zasługują tzw. formy kleszczowe, w kształcie zapadłych kopuł o średnicy do 100 km, z radialnymi odnogami. Przypuszcza się, że obecnie tylko nieliczne wulkany Wenus są czynne.

Io

Najbardziej aktywnym wulkanicznie ciałem Układu Słonecznego jest obecnie Io, największy księżyc Jowisza. Zachodzą na nim niezwykle silne erupcje efuzywne (szczelinowe, punktowe i arealne) i eksplozywne, w tym w formie pióropuszy lawy; przy tych ostatnich wysokość kolumny erupcyjnej osiąga ponad 300 km, a prędkość jej wznoszenia się wynosi ok. 1000 m/s. Na Io występuje ponad ok. 150 czynnych wulkanów, a łącznie z nieczynnymi jest ich przypuszczalnie ponad 400. Tworzą one formy tarczowe i paterowe, o średnicy dochodzącej niekiedy do 700 km. Patery, zazwyczaj zwieńczone kalderami o głębokości do 2 km i średnicy osiągającej 200 km, bywają wypełnione jeziorami lawowymi.

Mapa powierzchni Io, widoczny wielki czerwony pierścień wokół wulkanu Pele. Źródło: Wikimedia Commons, NASAMapa powierzchni Io, widoczny wielki czerwony pierścień wokół wulkanu Pele. Źródło: Wikimedia Commons, NASA 

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Pseudowulkany

Termin pseudowulkany oznacza wzniesienia stożkowe, czasami również o innych kształtach, z pseudokraterami, utworzone w wyniku eksplozji gazów lub pary wodnej.

Erupcje pliniańskie i ultrapliniańskie

Erupcje te obejmują działalność silnie eksplozywną, z podrzędnym udziałem lub przy braku epizodów efuzywnych.

Erupcje subglacjalne

tuja

Erupcje subglacjalne są wielofazowe. W ich wyniku powstają wulkany o urwistych zboczach i z płaskim wierzchołkiem, zwane tujami.

Wskaźnik eksplozywności

W 1982 r. wprowadzono podział erupcji na podstawie wskaźnika eksplozywności (VEI – volcanic explosivity index).

Erupcje subaeralne i płytkomorskie

typy erupcji

Podział erupcji subaeralnych i płytkowodnych na typy, oparty na ich przebiegu, ma długoletnią tradycję i w miarę rozwoju wiedzy o...

Wulkany pierścieniowe

W wyniku erupcji freatomagmowych powstają wulkany pierścieniowe w kształcie wału materiałów piroklastycznych otaczających otwór wulkaniczny.

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:4018 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2320 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:6276 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

O magnetosferze i zorzy polarnej

Artystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASA

03-07-2013 Wyświetleń:3703 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Jak powstaje?

Uproszczona wizja relacji pomiędzy ruchem przewodzących płynów w jądrze zewnętrznym a powstawaniem pola magnetycznego Choć ludzie od wieków wykorzystują ziemskie pole...

03-07-2013 Wyświetleń:2752 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Ziemskie pole magnetyczne

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznego  Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje...

03-07-2013 Wyświetleń:7830 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin