A+ A A-

Wulkany podmorskie powstają w wyniku erupcji freatomagmowych, które przy ciśnieniu słupa wody o wysokości co najmniej 500–1000 m produkują lawy (najczęściej bazaltowe) ulegające w różnym stopniu fragmentacji pod wpływem przechłodzenia w kontakcie z wodą.

Utwory te, znane jako lawy poduszkowe (ang. pillow lava), hyaloklastyty (piasek i gruz lawowy) lub peperyt (mieszanina okruchów lawowych i zdeformowanych osadów morskich), tworzą podmorskie góry (seamounts), wznoszące się w postaci tarcz, stożków, rzadziej kopuł, na wysokość do kilku kilometrów ponad dno oceaniczne. Odmianą ich są gujoty, czyli wulkany stołowe, w formie ściętych stożków, z pokrywą płytkowodnych osadów morskich na szczycie. Budowle te są reliktami wysp wulkanicznych, które uległy erozji i pogrążyły się w wodzie wskutek subsydencji dna oceanicznego. Na zanurzających się gujotach rozwijają się niekiedy barierowe rafy koralowe, a następnie atole.

Trójwymiarowy obraz podwodnej góry Niedźwiedź (wulkanu stołowego) nieopodal wybrzeży stanu Massachusetts w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Źródło: Wikimedia Commons, NOAA/WHOI/NURCTrójwymiarowy obraz podwodnej góry Niedźwiedź (wulkanu stołowego) nieopodal wybrzeży stanu Massachusetts w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Źródło: Wikimedia Commons, NOAA/WHOI/NURC

Wulkany podmorskie tworzą najczęściej długie łańcuchy górskie na obszarach ryftów oceanicznych, w strefach rozprzestrzeniania się dna oceanicznego (np. grzbiet Juan de Fuca, długości ok. 500 km). Przy szybkiej ekspansji dna wzdłuż osi grzbietów śródoceanicznych wylewy szczelinowe powodują powstanie pokryw wulkanicznych złożonych głównie z law bazaltowych, poprzecinanych dajkami skał gabrowych wypełniających szczeliny doprowadzające lawę. Obfite erupcje zachodzące na niewielkich głębokościach (rzędu kilkuset metrów) mogą dość szybko spowodować powstanie wysp wulkanicznych. W ten sposób w latach 1963–1965 w pobliżu południowych wybrzeży Islandii wyłoniła się wyspa Surtsey, od której pochodzi nazwa typu erupcji zachodzących w początkowej fazie pod powierzchnią wody (morskiej, jeziornej lub lodowcowej). Długotrwała działalność wulkanów podmorskich usytuowanych na znacznych głębokościach (kilku tysięcy metrów) też może z czasem prowadzić do powstania wulkanicznych wysp oceanicznych (np. Hawaje, Samoa) i zmiany stylu erupcji na subaeralny.

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Erupcje pliniańskie i ultrapliniańskie

Erupcje te obejmują działalność silnie eksplozywną, z podrzędnym udziałem lub przy braku epizodów efuzywnych.

Wulkany lądowe (subaeralne)

Wulkany subaeralne to inaczej wulkany lądowe.

Erupcje subaeralne i płytkomorskie

typy erupcji

Podział erupcji subaeralnych i płytkowodnych na typy, oparty na ich przebiegu, ma długoletnią tradycję i w miarę rozwoju wiedzy o...

Erupcje freatopliniańskie

Erupcje freatoplinińskie są spowodowane interakcją wody i kwaśnych lub obojętnych magm; charakteryzują się ekstremalnym rozdrobnieniem i rozprzestrzenieniem produktów erupcji.

Wulkany kompleksowe

Do form złożonych zalicza się tzw. wulkany kompleksowe, czyli wulkany z sylwetką zniekształconą przez pasożytnicze stożki lub kopuły dobudowane na...

Wskaźnik eksplozywności

W 1982 r. wprowadzono podział erupcji na podstawie wskaźnika eksplozywności (VEI – volcanic explosivity index).

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:5290 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2497 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:6964 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Ziemskie pole magnetyczne

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznego  Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje...

03-07-2013 Wyświetleń:8757 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Minerały ferromagnetyczne

Wszystkie minerały ferromagnetyczne zawierają żelazo. Pierwiastek ten w stanie czystym występuje jedynie w meteorytach, jednakże w przyrodzie jest dużo związków...

03-07-2013 Wyświetleń:6878 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Zmiany pola i wędrówka biegunów

Ziemskie pole magnetyczne nie jest jednorodne na całym globie. Są miejsca, gdzie jego natężenie jest większe, i takie, w którym...

03-07-2013 Wyświetleń:8193 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin