A+ A A-

Wulkany podmorskie powstają w wyniku erupcji freatomagmowych, które przy ciśnieniu słupa wody o wysokości co najmniej 500–1000 m produkują lawy (najczęściej bazaltowe) ulegające w różnym stopniu fragmentacji pod wpływem przechłodzenia w kontakcie z wodą.

Utwory te, znane jako lawy poduszkowe (ang. pillow lava), hyaloklastyty (piasek i gruz lawowy) lub peperyt (mieszanina okruchów lawowych i zdeformowanych osadów morskich), tworzą podmorskie góry (seamounts), wznoszące się w postaci tarcz, stożków, rzadziej kopuł, na wysokość do kilku kilometrów ponad dno oceaniczne. Odmianą ich są gujoty, czyli wulkany stołowe, w formie ściętych stożków, z pokrywą płytkowodnych osadów morskich na szczycie. Budowle te są reliktami wysp wulkanicznych, które uległy erozji i pogrążyły się w wodzie wskutek subsydencji dna oceanicznego. Na zanurzających się gujotach rozwijają się niekiedy barierowe rafy koralowe, a następnie atole.

Trójwymiarowy obraz podwodnej góry Niedźwiedź (wulkanu stołowego) nieopodal wybrzeży stanu Massachusetts w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Źródło: Wikimedia Commons, NOAA/WHOI/NURCTrójwymiarowy obraz podwodnej góry Niedźwiedź (wulkanu stołowego) nieopodal wybrzeży stanu Massachusetts w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Źródło: Wikimedia Commons, NOAA/WHOI/NURC

Wulkany podmorskie tworzą najczęściej długie łańcuchy górskie na obszarach ryftów oceanicznych, w strefach rozprzestrzeniania się dna oceanicznego (np. grzbiet Juan de Fuca, długości ok. 500 km). Przy szybkiej ekspansji dna wzdłuż osi grzbietów śródoceanicznych wylewy szczelinowe powodują powstanie pokryw wulkanicznych złożonych głównie z law bazaltowych, poprzecinanych dajkami skał gabrowych wypełniających szczeliny doprowadzające lawę. Obfite erupcje zachodzące na niewielkich głębokościach (rzędu kilkuset metrów) mogą dość szybko spowodować powstanie wysp wulkanicznych. W ten sposób w latach 1963–1965 w pobliżu południowych wybrzeży Islandii wyłoniła się wyspa Surtsey, od której pochodzi nazwa typu erupcji zachodzących w początkowej fazie pod powierzchnią wody (morskiej, jeziornej lub lodowcowej). Długotrwała działalność wulkanów podmorskich usytuowanych na znacznych głębokościach (kilku tysięcy metrów) też może z czasem prowadzić do powstania wulkanicznych wysp oceanicznych (np. Hawaje, Samoa) i zmiany stylu erupcji na subaeralny.

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Ile jest czynnych wulkanów na świecie?

W holocenie, czyli w czasie ostatnich 10 tys. lat, na obszarach lądowych było czynnych ok. 1500 wulkanów, podczas gdy najprawdopodobniej...

Czy można przewidzieć wybuch wulkanu?

Istnieje szereg symptomów zapowiadających nadchodzącą erupcję (m.in. aktywność sejsmiczna, ożywienie ekshalacji wulkanicznych, deformacja sylwetki wulkanu), których rozpoznaniem i interpretacją zajmują...

Ogólne klasyfikacje wulkanów

Wulkany można podzielić zależnie od przebiegu erupcji, a także od procesów powierzchniowych zachodzących po erupcji.

Wulkany tarczowe

Mauna Kea

Wulkany tarczowe tworzą na lądzie najbardziej rozległe budowle wulkaniczne, zwane też polami bazaltów – plateau.

Przyczyny wulkanizmu

W odróżnieniu od wulkanizmu innych ciał Układu Słonecznego, globalny obraz wulkanizmu ziemskiego wpisuje się w model tektoniki płyt litosfery, zgodnie...

Erupcje subpliniańskie

Erupcje subpliniańskie mają charakter eksplozywny lub mieszany, a ich produkty wywodzą się z lepkich, kwaśnych magm o wysokiej zawartości gazów...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:14393 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:5042 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:10189 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Magnetyzm w służbie jej wysokości Geo…

Praktycznie we wszystkich rodzajach skał występują w niewielkiej ilości minerały ferromagnetyczne. Dzięki ich właściwościom skała nabywa pozostałość magnetyczną, czyli zapis...

24-01-2014 Wyświetleń:6079 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Ziemskie pole magnetyczne

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznego  Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje...

03-07-2013 Wyświetleń:13494 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:3504 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin