A+ A A-

Erupcje te obejmują działalność silnie eksplozywną, z podrzędnym udziałem lub przy braku epizodów efuzywnych.

Typy te odnoszą się zazwyczaj do głównych faz erupcji, bowiem podczas erupcji wielofazowych ich dynamika ulega zmianom. Erupcje pliniańskie i ultrapliniańskie wyzwalają ogromne ilości energii, rozsadzającej niekiedy budowle wulkaniczne i powodującej powstanie rozległych kalder. Kolumny erupcyjne wznoszą się do stratosfery (na wys. 25-40 km), gdzie rozprzestrzeniają się poziomo, doprowadzając do globalnego ochłodzenia, a w przypadku kolapsu wywołują katastrofalne spływy piroklastyczne.
Dla erupcji pliniańskich reprezentatywna jest erupcja Wezuwiusza (VEI = 5), która w 79 r. n.e. pogrzebała Pompeje i Herkulanum i została opisana przez jej świadka - Pliniusza Młodszego. Przykładem erupcji ultrapliniańskich jest erupcja wulkanu Tambora w 1815 r.

Występowaniu erupcji pliniańskich i ultrapliniańskich sprzyja duża lepkość magmy (chociaż znane są też silnie eksplozywne erupcje law bazaltowych) i wysoka zawartość rozpuszczonych w niej gazów. Charakterystyczną cechą tych erupcji jest zwarta kolumna erupcyjna, która w zależności od masy wyrzucanego w jednostce czasu materiału piroklastycznego oraz od prędkości jego wyrzutu wznosi się na znaczną wysokość (nawet powyżej 40 km) lub ulega kolapsowi. Erupcje ultrapliniańskie różnią się od pliniańskich nie tyle wysokością kolumny erupcyjnej, co objętością wyprodukowanej tefry.

Wznoszenie się kolumn erupcyjnych o relatywnie małej gęstości jest wspomagane przez powietrzne prądy konwekcyjne, toteż docierają one do poziomów, na których ich gęstość zrównuje się z gęstością otaczającej atmosfery. Tu kolumny rozprzestrzeniają się lateralnie, często przy udziale wiatrów, toteż zasięg wypadających z nich sukcesywnie materiałów piroklastycznych jest bardzo szeroki. Gdy gęstość kolumny jest zbyt duża, by mogły ją unieść prądy konwekcyjne, zapada się ona pod wpływem grawitacji, tworząc spływ piroklastyczny (często pumeksowy), przemieszczający się po zboczu wulkanu i dalej z prędkością do 700 km/godz.

Erupcja pliniańska wulkanu Pinatubo, 1991 r., wyspa Luzon, Fot. Richard P. Hoblitt. Źródło: U.S. Geological SurveyErupcja pliniańska wulkanu Pinatubo, 1991 r., wyspa Luzon, Fot. Richard P. Hoblitt. Źródło: U.S. Geological Survey

Erupcje pliniańskie i ultrapliniańskie są przypisane do obszarów lądowych, przy czym są one najbardziej rozpowszechnione w strefach subdukcji, gdzie występują przemiennie z erupcjami lawowymi, tworząc stratowulkany.

 dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Wulkany tarczowe

Mauna Kea

Wulkany tarczowe tworzą na lądzie najbardziej rozległe budowle wulkaniczne, zwane też polami bazaltów – plateau.

Pseudowulkany

Termin pseudowulkany oznacza wzniesienia stożkowe, czasami również o innych kształtach, z pseudokraterami, utworzone w wyniku eksplozji gazów lub pary wodnej.

Typy i lokalizacja

Zgodnie z modelem tektoniki płyt litosfery współczesny i dawny wulkanizm reprezentuje następujące typy regionalne

Jak długo trwają erupcje wulkaniczne?

Czas trwania erupcji jest zróżnicowany – erupcje będące jednorazowym aktem działalności wulkanicznej trwają od kilku minut do kilku godzin, natomiast...

Wulkany innych ciał niebieskich

Olympus Mons

Największym wygasłym wulkanem w Układzie Słonecznym jest..

Kopuły lawowe

Kopuły lawowe powstają w wyniku spiętrzenia lepkiej lawy (np. ryolitowej). Tworzą się bezpośrednio nad kraterem wulkanicznym, z którego też na...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:8385 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2817 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:8070 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Minerały ferromagnetyczne

Wszystkie minerały ferromagnetyczne zawierają żelazo. Pierwiastek ten w stanie czystym występuje jedynie w meteorytach, jednakże w przyrodzie jest dużo związków...

03-07-2013 Wyświetleń:7776 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:3008 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Magnetyzm w służbie jej wysokości Geo…

Praktycznie we wszystkich rodzajach skał występują w niewielkiej ilości minerały ferromagnetyczne. Dzięki ich właściwościom skała nabywa pozostałość magnetyczną, czyli zapis...

24-01-2014 Wyświetleń:4982 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin