A+ A A-

Erupcje te obejmują działalność silnie eksplozywną, z podrzędnym udziałem lub przy braku epizodów efuzywnych.

Typy te odnoszą się zazwyczaj do głównych faz erupcji, bowiem podczas erupcji wielofazowych ich dynamika ulega zmianom. Erupcje pliniańskie i ultrapliniańskie wyzwalają ogromne ilości energii, rozsadzającej niekiedy budowle wulkaniczne i powodującej powstanie rozległych kalder. Kolumny erupcyjne wznoszą się do stratosfery (na wys. 25-40 km), gdzie rozprzestrzeniają się poziomo, doprowadzając do globalnego ochłodzenia, a w przypadku kolapsu wywołują katastrofalne spływy piroklastyczne.
Dla erupcji pliniańskich reprezentatywna jest erupcja Wezuwiusza (VEI = 5), która w 79 r. n.e. pogrzebała Pompeje i Herkulanum i została opisana przez jej świadka - Pliniusza Młodszego. Przykładem erupcji ultrapliniańskich jest erupcja wulkanu Tambora w 1815 r.

Występowaniu erupcji pliniańskich i ultrapliniańskich sprzyja duża lepkość magmy (chociaż znane są też silnie eksplozywne erupcje law bazaltowych) i wysoka zawartość rozpuszczonych w niej gazów. Charakterystyczną cechą tych erupcji jest zwarta kolumna erupcyjna, która w zależności od masy wyrzucanego w jednostce czasu materiału piroklastycznego oraz od prędkości jego wyrzutu wznosi się na znaczną wysokość (nawet powyżej 40 km) lub ulega kolapsowi. Erupcje ultrapliniańskie różnią się od pliniańskich nie tyle wysokością kolumny erupcyjnej, co objętością wyprodukowanej tefry.

Wznoszenie się kolumn erupcyjnych o relatywnie małej gęstości jest wspomagane przez powietrzne prądy konwekcyjne, toteż docierają one do poziomów, na których ich gęstość zrównuje się z gęstością otaczającej atmosfery. Tu kolumny rozprzestrzeniają się lateralnie, często przy udziale wiatrów, toteż zasięg wypadających z nich sukcesywnie materiałów piroklastycznych jest bardzo szeroki. Gdy gęstość kolumny jest zbyt duża, by mogły ją unieść prądy konwekcyjne, zapada się ona pod wpływem grawitacji, tworząc spływ piroklastyczny (często pumeksowy), przemieszczający się po zboczu wulkanu i dalej z prędkością do 700 km/godz.

Erupcja pliniańska wulkanu Pinatubo, 1991 r., wyspa Luzon, Fot. Richard P. Hoblitt. Źródło: U.S. Geological SurveyErupcja pliniańska wulkanu Pinatubo, 1991 r., wyspa Luzon, Fot. Richard P. Hoblitt. Źródło: U.S. Geological Survey

Erupcje pliniańskie i ultrapliniańskie są przypisane do obszarów lądowych, przy czym są one najbardziej rozpowszechnione w strefach subdukcji, gdzie występują przemiennie z erupcjami lawowymi, tworząc stratowulkany.

 dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Wulkanizm w przeszłości geologicznej

W historii Ziemi wulkanizm był zarówno istotnym czynnikiem kształtowania jej powierzchni, jak też odegrał ważną rolę w formowaniu się litosfery...

Ile jest czynnych wulkanów na świecie?

W holocenie, czyli w czasie ostatnich 10 tys. lat, na obszarach lądowych było czynnych ok. 1500 wulkanów, podczas gdy najprawdopodobniej...

Erupcje wulkaniańskie

Erupcje wulkaniańskie należą do erupcji freatomagmowych, zachodzących na obszarach lądowych.

Wulkany pierścieniowe

W wyniku erupcji freatomagmowych powstają wulkany pierścieniowe w kształcie wału materiałów piroklastycznych otaczających otwór wulkaniczny.

Wulkany lądowe (subaeralne)

Wulkany subaeralne to inaczej wulkany lądowe.

Wulkany stożkowe

Wulkany stożkowe są najbardziej rozpowszechnione na lądzie. Powstają w wyniku wewnątrzpłytowych erupcji eksplozywnych, głównie o charakterze freatomagmowym, oraz erupcji eksplozywno-efuzywnych...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:6102 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2596 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:7328 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

O magnetosferze i zorzy polarnej

Artystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASA

03-07-2013 Wyświetleń:4658 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Zmiany pola i wędrówka biegunów

Ziemskie pole magnetyczne nie jest jednorodne na całym globie. Są miejsca, gdzie jego natężenie jest większe, i takie, w którym...

03-07-2013 Wyświetleń:8560 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Jak powstaje?

Uproszczona wizja relacji pomiędzy ruchem przewodzących płynów w jądrze zewnętrznym a powstawaniem pola magnetycznego Choć ludzie od wieków wykorzystują ziemskie pole...

03-07-2013 Wyświetleń:3249 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin