A+ A A-

Podział erupcji subaeralnych i płytkowodnych na typy, oparty na ich przebiegu, ma długoletnią tradycję i w miarę rozwoju wiedzy o współczesnych erupcjach podlegał modyfikacjom.

Obecna wersja nawiązuje do podziału erupcji według wskaźnika eksplozywności, a nazwy typów, jak dawniej, pochodzą od wulkanów lub miejsc, w których występują erupcje wzorcowe, bądź też w inny sposób informują o charakterystycznym stylu działalności wulkanicznej. Podział ten dotyczy stosunkowo dobrze rozpoznanych erupcji, tak więc nie obejmuje erupcji głębokomorskich, jako że wiedza o ich przebiegu jest fragmentaryczna.

W klasyfikacji uwzględniającej przebieg erupcji wyróżniono następujące erupcje magmowe: hawajskie, strombolijskie, subpliniańskie, pliniańskie i ultrapliniańskie oraz erupcje freatomagmowe: wulkaniańskie, surtsejskie i freatopliniańskie.

Podstawowe cechy wymienionych typów erupcji przedstawiono w układach: 1) wysokość kolumny erupcyjnej – eksplozywność i 2) rozprzestrzenienie drobnej tefry – jej zawartość %. Z zestawienia tego widać wyraźnie zaznaczającą się, proporcjonalną zależność rozprzestrzenienia drobnej tefry od wysokości kolumny, a także zawartości tej tefry od eksplozywności erupcji. Zestawienie to informuje też o słabszej eksplozywności (tym samym fragmentacji tefry) erupcji magmowych niż erupcji freatomagmowych o porównywalnej wysokości kolumny (lub rozprzestrzenieniu drobnej tefry). 

typy erupcjiTypy erupcji w układzie: eksplozywność - wysokość kolumny erupcyjnej. Pod linią przerywaną - erupcje magmowe, nad linią – freatomagmowe (Cas & Wright, 1987)

dispersalTypy erupcji w układzie: % zawartości tefry o średnicy < 1 mm (F) - rozprzestrzenienie tej tefry w określonym przedziale % maksymalnej miąższości jej osadów (D), (Walker, 1973; uzupełnienie Wright i in., 1980)

Klasyfikacja erupcji wg wskaźnika eksplozywności, ze względu na przyjętą skalę logarytmiczną (od VEI=2), przekłada się na istotne wahania w energii erupcji – wzrost wskaźnika o jeden stopień oznacza dziesięciokrotnie silniejszą erupcję.

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wybrane typy erupcji na tle skali eksplozywności

Typ erupcji

Określenie i główne cechy erupcji

Wskaźnik
eksplozywności

Objętość tefry

hawajska

nieeksplozywna
wylewy law na powierzchnię Ziemi, fontanny lawy i spatter (rozbryzgi lawy)

0

< 10 000 m³

hawajska /
strombolijska

delikatna
fontanny i rozbryzgi lawy, niewielkie kolumny materiałów piroklastycznych

1.1

> 10 000 m³

strombolijska /
wulkaniańska

eksplozywna
gęste chmury popiołu i gazów z bombami wulkanicznymi  (2-3 metry średnicy)

1.2

> 1 000 000 m³

wulkaniańska /
subpliniańska

poważna
rozżarzone lawiny, spływy piroklastyczne

1.3

> 10 000 000 m³

subpliniańska /
pliniańska

katastrofalna
kolumny gazów i popiołu wznoszące się do stratosfery

1.4

> 0,1 km³

pliniańska

paroksyzmalna

1.5

> 1 km³

pliniańska /
ultrapliniańska

kolosalna

1.6

> 10 km³

ultrapliniańska

superkolosalna

1.7

> 100 km³

superwulkaniczna

megakolosalna

1.8

> 1000 km³

Wulkanizm

Erupcje głębokomorskie

W warunkach głębokomorskich ciśnienie wody przeciwdziała odgazowaniu magm i wypływających law, uniemożliwiając ich eksplozywną fragmentację, jednakże do fragmentacji law dochodzi...

Powstawanie i wznoszenie się magm

Procesy wulkaniczne są częścią składową procesów magmowych, ponieważ niezbędnym warunkiem wystąpienia działalności wulkanicznej jest obecność w głębi Ziemi magm, czyli...

Wulkany innych ciał niebieskich

Olympus Mons

Największym wygasłym wulkanem w Układzie Słonecznym jest..

Wulkany lądowe (subaeralne)

Wulkany subaeralne to inaczej wulkany lądowe.

Wulkany podlodowcowe

tuja

Wulkany wybuchające pod lodem (lub pod wodą z roztopionego lodu) są zbudowane z utworów podobnych do tych, z których składają...

Wulkany kompleksowe

Do form złożonych zalicza się tzw. wulkany kompleksowe, czyli wulkany z sylwetką zniekształconą przez pasożytnicze stożki lub kopuły dobudowane na...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:5735 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2557 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:7184 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Minerały ferromagnetyczne

Wszystkie minerały ferromagnetyczne zawierają żelazo. Pierwiastek ten w stanie czystym występuje jedynie w meteorytach, jednakże w przyrodzie jest dużo związków...

03-07-2013 Wyświetleń:7037 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Ziemskie pole magnetyczne

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznego  Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje...

03-07-2013 Wyświetleń:9071 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Magnetyzm w służbie jej wysokości Geo…

Praktycznie we wszystkich rodzajach skał występują w niewielkiej ilości minerały ferromagnetyczne. Dzięki ich właściwościom skała nabywa pozostałość magnetyczną, czyli zapis...

24-01-2014 Wyświetleń:4480 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin