A+ A A-

Podział erupcji subaeralnych i płytkowodnych na typy, oparty na ich przebiegu, ma długoletnią tradycję i w miarę rozwoju wiedzy o współczesnych erupcjach podlegał modyfikacjom.

Obecna wersja nawiązuje do podziału erupcji według wskaźnika eksplozywności, a nazwy typów, jak dawniej, pochodzą od wulkanów lub miejsc, w których występują erupcje wzorcowe, bądź też w inny sposób informują o charakterystycznym stylu działalności wulkanicznej. Podział ten dotyczy stosunkowo dobrze rozpoznanych erupcji, tak więc nie obejmuje erupcji głębokomorskich, jako że wiedza o ich przebiegu jest fragmentaryczna.

W klasyfikacji uwzględniającej przebieg erupcji wyróżniono następujące erupcje magmowe: hawajskie, strombolijskie, subpliniańskie, pliniańskie i ultrapliniańskie oraz erupcje freatomagmowe: wulkaniańskie, surtsejskie i freatopliniańskie.

Podstawowe cechy wymienionych typów erupcji przedstawiono w układach: 1) wysokość kolumny erupcyjnej – eksplozywność i 2) rozprzestrzenienie drobnej tefry – jej zawartość %. Z zestawienia tego widać wyraźnie zaznaczającą się, proporcjonalną zależność rozprzestrzenienia drobnej tefry od wysokości kolumny, a także zawartości tej tefry od eksplozywności erupcji. Zestawienie to informuje też o słabszej eksplozywności (tym samym fragmentacji tefry) erupcji magmowych niż erupcji freatomagmowych o porównywalnej wysokości kolumny (lub rozprzestrzenieniu drobnej tefry). 

typy erupcjiTypy erupcji w układzie: eksplozywność - wysokość kolumny erupcyjnej. Pod linią przerywaną - erupcje magmowe, nad linią – freatomagmowe (Cas & Wright, 1987)

dispersalTypy erupcji w układzie: % zawartości tefry o średnicy < 1 mm (F) - rozprzestrzenienie tej tefry w określonym przedziale % maksymalnej miąższości jej osadów (D), (Walker, 1973; uzupełnienie Wright i in., 1980)

Klasyfikacja erupcji wg wskaźnika eksplozywności, ze względu na przyjętą skalę logarytmiczną (od VEI=2), przekłada się na istotne wahania w energii erupcji – wzrost wskaźnika o jeden stopień oznacza dziesięciokrotnie silniejszą erupcję.

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wybrane typy erupcji na tle skali eksplozywności

Typ erupcji

Określenie i główne cechy erupcji

Wskaźnik
eksplozywności

Objętość tefry

hawajska

nieeksplozywna
wylewy law na powierzchnię Ziemi, fontanny lawy i spatter (rozbryzgi lawy)

0

< 10 000 m³

hawajska /
strombolijska

delikatna
fontanny i rozbryzgi lawy, niewielkie kolumny materiałów piroklastycznych

1.1

> 10 000 m³

strombolijska /
wulkaniańska

eksplozywna
gęste chmury popiołu i gazów z bombami wulkanicznymi  (2-3 metry średnicy)

1.2

> 1 000 000 m³

wulkaniańska /
subpliniańska

poważna
rozżarzone lawiny, spływy piroklastyczne

1.3

> 10 000 000 m³

subpliniańska /
pliniańska

katastrofalna
kolumny gazów i popiołu wznoszące się do stratosfery

1.4

> 0,1 km³

pliniańska

paroksyzmalna

1.5

> 1 km³

pliniańska /
ultrapliniańska

kolosalna

1.6

> 10 km³

ultrapliniańska

superkolosalna

1.7

> 100 km³

superwulkaniczna

megakolosalna

1.8

> 1000 km³

Wulkanizm

Wulkany kompleksowe

Do form złożonych zalicza się tzw. wulkany kompleksowe, czyli wulkany z sylwetką zniekształconą przez pasożytnicze stożki lub kopuły dobudowane na...

Ogólne klasyfikacje wulkanów

Wulkany można podzielić zależnie od przebiegu erupcji, a także od procesów powierzchniowych zachodzących po erupcji.

Wulkany kalderowe

Kaldery to duże zagłębienia w budowli wulkanicznej, powstałe w wyniku zapadnięcia się górnej części wulkanu po opróżnieniu zbiornika magmowego.

Erupcje głębokomorskie

W warunkach głębokomorskich ciśnienie wody przeciwdziała odgazowaniu magm i wypływających law, uniemożliwiając ich eksplozywną fragmentację, jednakże do fragmentacji law dochodzi...

Erupcje hawajskie

Do erupcji hawajskich zalicza się wylewy law bazaltowych w warunkach subaeralnych. Są to lawy o niskiej lepkości i wysokiej temperaturze...

Ile jest czynnych wulkanów na świecie?

W holocenie, czyli w czasie ostatnich 10 tys. lat, na obszarach lądowych było czynnych ok. 1500 wulkanów, podczas gdy najprawdopodobniej...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:13053 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:4078 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:9170 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Minerały ferromagnetyczne

Wszystkie minerały ferromagnetyczne zawierają żelazo. Pierwiastek ten w stanie czystym występuje jedynie w meteorytach, jednakże w przyrodzie jest dużo związków...

03-07-2013 Wyświetleń:8286 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:3187 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

O magnetosferze i zorzy polarnej

Artystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASA

03-07-2013 Wyświetleń:6115 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin