A+ A A-

Podział erupcji subaeralnych i płytkowodnych na typy, oparty na ich przebiegu, ma długoletnią tradycję i w miarę rozwoju wiedzy o współczesnych erupcjach podlegał modyfikacjom.

Obecna wersja nawiązuje do podziału erupcji według wskaźnika eksplozywności, a nazwy typów, jak dawniej, pochodzą od wulkanów lub miejsc, w których występują erupcje wzorcowe, bądź też w inny sposób informują o charakterystycznym stylu działalności wulkanicznej. Podział ten dotyczy stosunkowo dobrze rozpoznanych erupcji, tak więc nie obejmuje erupcji głębokomorskich, jako że wiedza o ich przebiegu jest fragmentaryczna.

W klasyfikacji uwzględniającej przebieg erupcji wyróżniono następujące erupcje magmowe: hawajskie, strombolijskie, subpliniańskie, pliniańskie i ultrapliniańskie oraz erupcje freatomagmowe: wulkaniańskie, surtsejskie i freatopliniańskie.

Podstawowe cechy wymienionych typów erupcji przedstawiono w układach: 1) wysokość kolumny erupcyjnej – eksplozywność i 2) rozprzestrzenienie drobnej tefry – jej zawartość %. Z zestawienia tego widać wyraźnie zaznaczającą się, proporcjonalną zależność rozprzestrzenienia drobnej tefry od wysokości kolumny, a także zawartości tej tefry od eksplozywności erupcji. Zestawienie to informuje też o słabszej eksplozywności (tym samym fragmentacji tefry) erupcji magmowych niż erupcji freatomagmowych o porównywalnej wysokości kolumny (lub rozprzestrzenieniu drobnej tefry). 

typy erupcjiTypy erupcji w układzie: eksplozywność - wysokość kolumny erupcyjnej. Pod linią przerywaną - erupcje magmowe, nad linią – freatomagmowe (Cas & Wright, 1987)

dispersalTypy erupcji w układzie: % zawartości tefry o średnicy < 1 mm (F) - rozprzestrzenienie tej tefry w określonym przedziale % maksymalnej miąższości jej osadów (D), (Walker, 1973; uzupełnienie Wright i in., 1980)

Klasyfikacja erupcji wg wskaźnika eksplozywności, ze względu na przyjętą skalę logarytmiczną (od VEI=2), przekłada się na istotne wahania w energii erupcji – wzrost wskaźnika o jeden stopień oznacza dziesięciokrotnie silniejszą erupcję.

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wybrane typy erupcji na tle skali eksplozywności

Typ erupcji

Określenie i główne cechy erupcji

Wskaźnik
eksplozywności

Objętość tefry

hawajska

nieeksplozywna
wylewy law na powierzchnię Ziemi, fontanny lawy i spatter (rozbryzgi lawy)

0

< 10 000 m³

hawajska /
strombolijska

delikatna
fontanny i rozbryzgi lawy, niewielkie kolumny materiałów piroklastycznych

1.1

> 10 000 m³

strombolijska /
wulkaniańska

eksplozywna
gęste chmury popiołu i gazów z bombami wulkanicznymi  (2-3 metry średnicy)

1.2

> 1 000 000 m³

wulkaniańska /
subpliniańska

poważna
rozżarzone lawiny, spływy piroklastyczne

1.3

> 10 000 000 m³

subpliniańska /
pliniańska

katastrofalna
kolumny gazów i popiołu wznoszące się do stratosfery

1.4

> 0,1 km³

pliniańska

paroksyzmalna

1.5

> 1 km³

pliniańska /
ultrapliniańska

kolosalna

1.6

> 10 km³

ultrapliniańska

superkolosalna

1.7

> 100 km³

superwulkaniczna

megakolosalna

1.8

> 1000 km³

Wulkanizm

Wulkany kalderowe

Kaldery to duże zagłębienia w budowli wulkanicznej, powstałe w wyniku zapadnięcia się górnej części wulkanu po opróżnieniu zbiornika magmowego.

Przyczyny wulkanizmu

W odróżnieniu od wulkanizmu innych ciał Układu Słonecznego, globalny obraz wulkanizmu ziemskiego wpisuje się w model tektoniki płyt litosfery, zgodnie...

Wulkany stożkowe

Wulkany stożkowe są najbardziej rozpowszechnione na lądzie. Powstają w wyniku wewnątrzpłytowych erupcji eksplozywnych, głównie o charakterze freatomagmowym, oraz erupcji eksplozywno-efuzywnych...

Wulkany podlodowcowe

tuja

Wulkany wybuchające pod lodem (lub pod wodą z roztopionego lodu) są zbudowane z utworów podobnych do tych, z których składają...

Jak długo trwają erupcje wulkaniczne?

Czas trwania erupcji jest zróżnicowany – erupcje będące jednorazowym aktem działalności wulkanicznej trwają od kilku minut do kilku godzin, natomiast...

Erupcje wulkaniańskie

Erupcje wulkaniańskie należą do erupcji freatomagmowych, zachodzących na obszarach lądowych.

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:4017 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2319 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:6276 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Magnetyzm w służbie jej wysokości Geo…

Praktycznie we wszystkich rodzajach skał występują w niewielkiej ilości minerały ferromagnetyczne. Dzięki ich właściwościom skała nabywa pozostałość magnetyczną, czyli zapis...

24-01-2014 Wyświetleń:3745 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Zmiany pola i wędrówka biegunów

Ziemskie pole magnetyczne nie jest jednorodne na całym globie. Są miejsca, gdzie jego natężenie jest większe, i takie, w którym...

03-07-2013 Wyświetleń:6869 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Jak powstaje?

Uproszczona wizja relacji pomiędzy ruchem przewodzących płynów w jądrze zewnętrznym a powstawaniem pola magnetycznego Choć ludzie od wieków wykorzystują ziemskie pole...

03-07-2013 Wyświetleń:2751 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin