A+ A A-

Erupcje subpliniańskie mają charakter eksplozywny lub mieszany, a ich produkty wywodzą się z lepkich, kwaśnych magm o wysokiej zawartości gazów i mają najczęściej skład ryolitowy, dacytowy lub trachitowy.

Kolumny erupcyjne osiągają wysokość do 25 km lub ulegają kolapsowi, tworząc katastrofalne spływy pumeksowe. Przykładem erupcji subpliniańskich jest erupcja Wezuwiusza w 1631 roku, stowarzyszona z trzęsieniami ziemi, które wywołały fale tsunami. Neapol przykryła 30 cm. warstwa popiołu, a potoki lawy zniszczyły częściowo miasto Torre del Greco; zginęły 4 tys. osób.

Erupcje subpliniańskie mogą też tworzyć nietrwałe budowle wulkaniczne, które zapadając się generują spływy piroklastyczne. Temperatura tych law wynosi zazwyczaj od 650°C do 750°C, lecz wyjątkowo może dochodzić nawet do ponad 950ºC. Prędkość przemieszczania się law mieści się przeważnie w granicach od kilku do setek m/h, jednakże niejednokrotnie bywa znacznie mniejsza. Lawy te wyłaniają się czasami miesiącami lub latami, tworząc grube płaty spiętrzające się nad otworem wulkanicznym w kielichowate kopuły lub też formują krótkie, nieruchliwe potoki o stromych brzegach (tzw. coulee). Szczególną formą wydobywania się takich law są protruzje, czyli wyciskane z krateru iglice lub walce prawie zestalonej, lecz jeszcze plastycznej lawy. Wskutek licznych spękań szybko krzepnącej lawy oraz uwolnienia sprężonych podczas wyciskania gazów, kopuły i protruzje ulegają kolapsowi, rozpadając się na gruz, będący źródłem katastrofalnych spływów piroklastycznych, poruszających się z prędkością ponad 150 km/h.

Tworzenie się kopuły lawowej w kraterze Góry Św. Heleny, USA. Źródło: USGS, http://volcano.oregonstate.eduTworzenie się kopuły lawowej w kraterze Góry Św. Heleny, USA. Źródło: USGS, http://volcano.oregonstate.edu

 

Kolaps kolumny erupcyjnej podczas erupcji wulkanu Mayon, 1984 r., wyspa Luzon. Źródło: Wikimedia CommonsKolaps kolumny erupcyjnej podczas erupcji wulkanu Mayon, 1984 r., wyspa Luzon. Źródło: Wikimedia Commons

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Wulkany lądowe (subaeralne)

Wulkany subaeralne to inaczej wulkany lądowe.

Czy można przewidzieć wybuch wulkanu?

Istnieje szereg symptomów zapowiadających nadchodzącą erupcję (m.in. aktywność sejsmiczna, ożywienie ekshalacji wulkanicznych, deformacja sylwetki wulkanu), których rozpoznaniem i interpretacją zajmują...

Wulkany tarczowe

Mauna Kea

Wulkany tarczowe tworzą na lądzie najbardziej rozległe budowle wulkaniczne, zwane też polami bazaltów – plateau.

Wulkany innych ciał niebieskich

Olympus Mons

Największym wygasłym wulkanem w Układzie Słonecznym jest..

Ile jest czynnych wulkanów na świecie?

W holocenie, czyli w czasie ostatnich 10 tys. lat, na obszarach lądowych było czynnych ok. 1500 wulkanów, podczas gdy najprawdopodobniej...

Wulkany pierścieniowe

W wyniku erupcji freatomagmowych powstają wulkany pierścieniowe w kształcie wału materiałów piroklastycznych otaczających otwór wulkaniczny.

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:4377 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2376 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:6458 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Zmiany pola i wędrówka biegunów

Ziemskie pole magnetyczne nie jest jednorodne na całym globie. Są miejsca, gdzie jego natężenie jest większe, i takie, w którym...

03-07-2013 Wyświetleń:7094 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Minerały ferromagnetyczne

Wszystkie minerały ferromagnetyczne zawierają żelazo. Pierwiastek ten w stanie czystym występuje jedynie w meteorytach, jednakże w przyrodzie jest dużo związków...

03-07-2013 Wyświetleń:6370 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:2577 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin