A+ A A-

Erupcje subpliniańskie mają charakter eksplozywny lub mieszany, a ich produkty wywodzą się z lepkich, kwaśnych magm o wysokiej zawartości gazów i mają najczęściej skład ryolitowy, dacytowy lub trachitowy.

Kolumny erupcyjne osiągają wysokość do 25 km lub ulegają kolapsowi, tworząc katastrofalne spływy pumeksowe. Przykładem erupcji subpliniańskich jest erupcja Wezuwiusza w 1631 roku, stowarzyszona z trzęsieniami ziemi, które wywołały fale tsunami. Neapol przykryła 30 cm. warstwa popiołu, a potoki lawy zniszczyły częściowo miasto Torre del Greco; zginęły 4 tys. osób.

Erupcje subpliniańskie mogą też tworzyć nietrwałe budowle wulkaniczne, które zapadając się generują spływy piroklastyczne. Temperatura tych law wynosi zazwyczaj od 650°C do 750°C, lecz wyjątkowo może dochodzić nawet do ponad 950ºC. Prędkość przemieszczania się law mieści się przeważnie w granicach od kilku do setek m/h, jednakże niejednokrotnie bywa znacznie mniejsza. Lawy te wyłaniają się czasami miesiącami lub latami, tworząc grube płaty spiętrzające się nad otworem wulkanicznym w kielichowate kopuły lub też formują krótkie, nieruchliwe potoki o stromych brzegach (tzw. coulee). Szczególną formą wydobywania się takich law są protruzje, czyli wyciskane z krateru iglice lub walce prawie zestalonej, lecz jeszcze plastycznej lawy. Wskutek licznych spękań szybko krzepnącej lawy oraz uwolnienia sprężonych podczas wyciskania gazów, kopuły i protruzje ulegają kolapsowi, rozpadając się na gruz, będący źródłem katastrofalnych spływów piroklastycznych, poruszających się z prędkością ponad 150 km/h.

Tworzenie się kopuły lawowej w kraterze Góry Św. Heleny, USA. Źródło: USGS, http://volcano.oregonstate.eduTworzenie się kopuły lawowej w kraterze Góry Św. Heleny, USA. Źródło: USGS, http://volcano.oregonstate.edu

 

Kolaps kolumny erupcyjnej podczas erupcji wulkanu Mayon, 1984 r., wyspa Luzon. Źródło: Wikimedia CommonsKolaps kolumny erupcyjnej podczas erupcji wulkanu Mayon, 1984 r., wyspa Luzon. Źródło: Wikimedia Commons

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Erupcje surtsejskie

Erupcje surtsejskie, typowe dla wulkanizmu płytkowodnego, są „mokrym" odpowiednikiem erupcji strombolijskich.

Erupcje głębokomorskie

W warunkach głębokomorskich ciśnienie wody przeciwdziała odgazowaniu magm i wypływających law, uniemożliwiając ich eksplozywną fragmentację, jednakże do fragmentacji law dochodzi...

Wulkanizm w przeszłości geologicznej

W historii Ziemi wulkanizm był zarówno istotnym czynnikiem kształtowania jej powierzchni, jak też odegrał ważną rolę w formowaniu się litosfery...

Wulkany podlodowcowe

tuja

Wulkany wybuchające pod lodem (lub pod wodą z roztopionego lodu) są zbudowane z utworów podobnych do tych, z których składają...

Erupcje freatopliniańskie

Erupcje freatoplinińskie są spowodowane interakcją wody i kwaśnych lub obojętnych magm; charakteryzują się ekstremalnym rozdrobnieniem i rozprzestrzenieniem produktów erupcji.

Ile wulkanów wybucha w ciągu roku?

W ciągu każdego roku dokumentuje się aktywność ok. 50-70 wulkanów. Z czasów historycznych zachowały się opisy erupcji ok. 550 wulkanów. dr...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:4018 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2320 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:6276 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

O magnetosferze i zorzy polarnej

Artystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASA

03-07-2013 Wyświetleń:3703 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Ziemskie pole magnetyczne

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznego  Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje...

03-07-2013 Wyświetleń:7830 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Minerały ferromagnetyczne

Wszystkie minerały ferromagnetyczne zawierają żelazo. Pierwiastek ten w stanie czystym występuje jedynie w meteorytach, jednakże w przyrodzie jest dużo związków...

03-07-2013 Wyświetleń:6216 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin