A+ A A-

Erupcje subpliniańskie mają charakter eksplozywny lub mieszany, a ich produkty wywodzą się z lepkich, kwaśnych magm o wysokiej zawartości gazów i mają najczęściej skład ryolitowy, dacytowy lub trachitowy.

Kolumny erupcyjne osiągają wysokość do 25 km lub ulegają kolapsowi, tworząc katastrofalne spływy pumeksowe. Przykładem erupcji subpliniańskich jest erupcja Wezuwiusza w 1631 roku, stowarzyszona z trzęsieniami ziemi, które wywołały fale tsunami. Neapol przykryła 30 cm. warstwa popiołu, a potoki lawy zniszczyły częściowo miasto Torre del Greco; zginęły 4 tys. osób.

Erupcje subpliniańskie mogą też tworzyć nietrwałe budowle wulkaniczne, które zapadając się generują spływy piroklastyczne. Temperatura tych law wynosi zazwyczaj od 650°C do 750°C, lecz wyjątkowo może dochodzić nawet do ponad 950ºC. Prędkość przemieszczania się law mieści się przeważnie w granicach od kilku do setek m/h, jednakże niejednokrotnie bywa znacznie mniejsza. Lawy te wyłaniają się czasami miesiącami lub latami, tworząc grube płaty spiętrzające się nad otworem wulkanicznym w kielichowate kopuły lub też formują krótkie, nieruchliwe potoki o stromych brzegach (tzw. coulee). Szczególną formą wydobywania się takich law są protruzje, czyli wyciskane z krateru iglice lub walce prawie zestalonej, lecz jeszcze plastycznej lawy. Wskutek licznych spękań szybko krzepnącej lawy oraz uwolnienia sprężonych podczas wyciskania gazów, kopuły i protruzje ulegają kolapsowi, rozpadając się na gruz, będący źródłem katastrofalnych spływów piroklastycznych, poruszających się z prędkością ponad 150 km/h.

Tworzenie się kopuły lawowej w kraterze Góry Św. Heleny, USA. Źródło: USGS, http://volcano.oregonstate.eduTworzenie się kopuły lawowej w kraterze Góry Św. Heleny, USA. Źródło: USGS, http://volcano.oregonstate.edu

 

Kolaps kolumny erupcyjnej podczas erupcji wulkanu Mayon, 1984 r., wyspa Luzon. Źródło: Wikimedia CommonsKolaps kolumny erupcyjnej podczas erupcji wulkanu Mayon, 1984 r., wyspa Luzon. Źródło: Wikimedia Commons

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Wulkanizm

Erupcje strombolijskie

Siłą napędową erupcji strombolijskich są wybuchy dużych pęcherzy gazowych w magmie znajdującej się blisko powierzchni ziemi.

Wulkany stożkowe

Wulkany stożkowe są najbardziej rozpowszechnione na lądzie. Powstają w wyniku wewnątrzpłytowych erupcji eksplozywnych, głównie o charakterze freatomagmowym, oraz erupcji eksplozywno-efuzywnych...

Wulkany pierścieniowe

W wyniku erupcji freatomagmowych powstają wulkany pierścieniowe w kształcie wału materiałów piroklastycznych otaczających otwór wulkaniczny.

Erupcje freatopliniańskie

Erupcje freatoplinińskie są spowodowane interakcją wody i kwaśnych lub obojętnych magm; charakteryzują się ekstremalnym rozdrobnieniem i rozprzestrzenieniem produktów erupcji.

Erupcje pliniańskie i ultrapliniańskie

Erupcje te obejmują działalność silnie eksplozywną, z podrzędnym udziałem lub przy braku epizodów efuzywnych.

Kopuły lawowe

Kopuły lawowe powstają w wyniku spiętrzenia lepkiej lawy (np. ryolitowej). Tworzą się bezpośrednio nad kraterem wulkanicznym, z którego też na...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:6475 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2647 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:7530 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Jak powstaje?

Uproszczona wizja relacji pomiędzy ruchem przewodzących płynów w jądrze zewnętrznym a powstawaniem pola magnetycznego Choć ludzie od wieków wykorzystują ziemskie pole...

03-07-2013 Wyświetleń:3371 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:2897 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

O magnetosferze i zorzy polarnej

Artystyczna wizja ziemskiej magnetosfery w zderzeniu z wiatrem słonecznym. Źródło: NASA

03-07-2013 Wyświetleń:4870 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin