A+ A A-

W 1982 r. wprowadzono podział erupcji na podstawie wskaźnika eksplozywności (VEI – volcanic explosivity index).

Wskaźnik eksplozywności wyznaczono na podstawie:

  • objętości wyrzuconego w powietrze materiału, a więc tefry (nieskonsolidowanych materiałów piroklastycznych, w tym spatteru rozbryzgów lawy)
  • wysokości kolumny erupcyjnej (słupa wyrzuconych materiałów piroklastycznych) lub pióropusza lawy
  • jakościowego określenia erupcji

W ten sposób sporządzono otwartą, 9-stopniową skalę eksplozywności - od 2. stopnia logarytmiczną. Podziałowi według wskaźnika eksplozywności podlegają erupcje eksplozywne i mieszane, przy czym dla tych drugich wskaźnik ten jest parametrem faz eksplozywnych. Najwyższy stopień przypisano do największych w historii Ziemi erupcji wulkanicznych, które wytworzyły powyżej 1012 m³ tefry oraz kolumnę erupcyjną o wysokości > 50 km. Stopień 0 odpowiada zaś tzw. erupcjom nieeksplozywnym, jednak wytwarzającym do 104 m³ tefry i kolumnę erupcyjną lub pióropusz lawy o wysokości poniżej 100 m, z czego wynika, że są to w rzeczywistości bardzo słabe erupcje eksplozywne.

W odniesieniu do dawnych erupcji, gdzie bezpośrednie ustalenie objętości tefry i wysokości kolumny erupcyjnej jest niemożliwe, wskaźnik eksplozywności określa się na podstawie rozprzestrzenienia osadów piroklastycznych i lateralnego rozkładu ich uziarnienia. Wartość wskaźnika zależy od czynników magmowych (zawartości gazów, lepkości, wydajności erupcji) oraz od obecności wody w kanale wulkanicznym i zakresu jej współoddziaływania z magmą. Zgodnie ze skalą eksplozywności, Smithsonian Institution w ramach Global Volcanism Program przeprowadził klasyfikację wszystkich erupcji holoceńskich.

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Skala eksplozywności erupcji. Źródło: http://www.volcanolive.com/vei.html


Wskaźnik eksplozywności

Wysokość
kolumny erupcyjnej (km) 

Tefra

m3

Przykłady erupcji

Częstotliwość erupcji na świecie

0

<0,1

104

Kilauea

20-30/rok

1

0,1-1,0

106

Nyiragongo, 2002

1/dzień

2

1-5

107

Usu, 2000

1/tydzień

3

3-15

108

Mayon, 2001
Cleveland, 2001
Tungurahua, 2010
Pago, 2002

3/rok

4

10-25

109

Mt. Pelee, 1902
Eyjafyallajokull, 2010

1/rok

5

20-35

1010

Chaitén, 2008
Wezuwiusz, 79
Góra Św. Heleny, 1980
Hudson, 1991

1/10 lat

6

> 30

1011

Krakatau, 1883
Pinatubo, 1991
Katmai, 1912

1/100 lat

7

> 40

1012

Tambora, 1815

1/1000 lat

8

> 50

> 1012

Yellowstone, 640 tys. l p.n.e.
Toba, 73 tys. l p.n.e.

1/10 milionów lat

Wulkanizm

Typy i lokalizacja

Zgodnie z modelem tektoniki płyt litosfery współczesny i dawny wulkanizm reprezentuje następujące typy regionalne

Pseudowulkany

Termin pseudowulkany oznacza wzniesienia stożkowe, czasami również o innych kształtach, z pseudokraterami, utworzone w wyniku eksplozji gazów lub pary wodnej.

Erupcje głębokomorskie

W warunkach głębokomorskich ciśnienie wody przeciwdziała odgazowaniu magm i wypływających law, uniemożliwiając ich eksplozywną fragmentację, jednakże do fragmentacji law dochodzi...

Erupcje surtsejskie

Erupcje surtsejskie, typowe dla wulkanizmu płytkowodnego, są „mokrym" odpowiednikiem erupcji strombolijskich.

Czy można przewidzieć wybuch wulkanu?

Istnieje szereg symptomów zapowiadających nadchodzącą erupcję (m.in. aktywność sejsmiczna, ożywienie ekshalacji wulkanicznych, deformacja sylwetki wulkanu), których rozpoznaniem i interpretacją zajmują...

Erupcje hawajskie

Do erupcji hawajskich zalicza się wylewy law bazaltowych w warunkach subaeralnych. Są to lawy o niskiej lepkości i wysokiej temperaturze...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:5218 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2489 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:6907 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Ziemskie pole magnetyczne

Uproszczony model ziemskiego pola magnetycznego  Nasza planeta zachowuje się jak wielki magnes - wytwarza wokół siebie pole magnetyczne. Pole to oddziałuje...

03-07-2013 Wyświetleń:8700 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Zmiany pola i wędrówka biegunów

Ziemskie pole magnetyczne nie jest jednorodne na całym globie. Są miejsca, gdzie jego natężenie jest większe, i takie, w którym...

03-07-2013 Wyświetleń:8125 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Jak powstaje?

Uproszczona wizja relacji pomiędzy ruchem przewodzących płynów w jądrze zewnętrznym a powstawaniem pola magnetycznego Choć ludzie od wieków wykorzystują ziemskie pole...

03-07-2013 Wyświetleń:3085 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin