A+ A A-

W 1982 r. wprowadzono podział erupcji na podstawie wskaźnika eksplozywności (VEI – volcanic explosivity index).

Wskaźnik eksplozywności wyznaczono na podstawie:

  • objętości wyrzuconego w powietrze materiału, a więc tefry (nieskonsolidowanych materiałów piroklastycznych, w tym spatteru rozbryzgów lawy)
  • wysokości kolumny erupcyjnej (słupa wyrzuconych materiałów piroklastycznych) lub pióropusza lawy
  • jakościowego określenia erupcji

W ten sposób sporządzono otwartą, 9-stopniową skalę eksplozywności - od 2. stopnia logarytmiczną. Podziałowi według wskaźnika eksplozywności podlegają erupcje eksplozywne i mieszane, przy czym dla tych drugich wskaźnik ten jest parametrem faz eksplozywnych. Najwyższy stopień przypisano do największych w historii Ziemi erupcji wulkanicznych, które wytworzyły powyżej 1012 m³ tefry oraz kolumnę erupcyjną o wysokości > 50 km. Stopień 0 odpowiada zaś tzw. erupcjom nieeksplozywnym, jednak wytwarzającym do 104 m³ tefry i kolumnę erupcyjną lub pióropusz lawy o wysokości poniżej 100 m, z czego wynika, że są to w rzeczywistości bardzo słabe erupcje eksplozywne.

W odniesieniu do dawnych erupcji, gdzie bezpośrednie ustalenie objętości tefry i wysokości kolumny erupcyjnej jest niemożliwe, wskaźnik eksplozywności określa się na podstawie rozprzestrzenienia osadów piroklastycznych i lateralnego rozkładu ich uziarnienia. Wartość wskaźnika zależy od czynników magmowych (zawartości gazów, lepkości, wydajności erupcji) oraz od obecności wody w kanale wulkanicznym i zakresu jej współoddziaływania z magmą. Zgodnie ze skalą eksplozywności, Smithsonian Institution w ramach Global Volcanism Program przeprowadził klasyfikację wszystkich erupcji holoceńskich.

dr Elżbieta Jackowicz
Państwowy Instytut Geologiczny

Skala eksplozywności erupcji. Źródło: http://www.volcanolive.com/vei.html


Wskaźnik eksplozywności

Wysokość
kolumny erupcyjnej (km) 

Tefra

m3

Przykłady erupcji

Częstotliwość erupcji na świecie

0

<0,1

104

Kilauea

20-30/rok

1

0,1-1,0

106

Nyiragongo, 2002

1/dzień

2

1-5

107

Usu, 2000

1/tydzień

3

3-15

108

Mayon, 2001
Cleveland, 2001
Tungurahua, 2010
Pago, 2002

3/rok

4

10-25

109

Mt. Pelee, 1902
Eyjafyallajokull, 2010

1/rok

5

20-35

1010

Chaitén, 2008
Wezuwiusz, 79
Góra Św. Heleny, 1980
Hudson, 1991

1/10 lat

6

> 30

1011

Krakatau, 1883
Pinatubo, 1991
Katmai, 1912

1/100 lat

7

> 40

1012

Tambora, 1815

1/1000 lat

8

> 50

> 1012

Yellowstone, 640 tys. l p.n.e.
Toba, 73 tys. l p.n.e.

1/10 milionów lat

Wulkanizm

Typy i lokalizacja

Zgodnie z modelem tektoniki płyt litosfery współczesny i dawny wulkanizm reprezentuje następujące typy regionalne

Powstawanie i wznoszenie się magm

Procesy wulkaniczne są częścią składową procesów magmowych, ponieważ niezbędnym warunkiem wystąpienia działalności wulkanicznej jest obecność w głębi Ziemi magm, czyli...

Erupcje surtsejskie

Erupcje surtsejskie, typowe dla wulkanizmu płytkowodnego, są „mokrym" odpowiednikiem erupcji strombolijskich.

Wulkany pierścieniowe

W wyniku erupcji freatomagmowych powstają wulkany pierścieniowe w kształcie wału materiałów piroklastycznych otaczających otwór wulkaniczny.

Pseudowulkany

Termin pseudowulkany oznacza wzniesienia stożkowe, czasami również o innych kształtach, z pseudokraterami, utworzone w wyniku eksplozji gazów lub pary wodnej.

Kopuły lawowe

Kopuły lawowe powstają w wyniku spiętrzenia lepkiej lawy (np. ryolitowej). Tworzą się bezpośrednio nad kraterem wulkanicznym, z którego też na...

Trzęsienia ziemi

Gdzie ziemia trzęsie się najczęściej…

Geograficzne rozmieszczenie epicentrów trzęsień ziemi pozwala na wydzielenie obszarów o różnej aktywności sejsmicznej: sejsmicznych, asejsmicznych i pensejsmicznych.

17-08-2012 Wyświetleń:4388 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Anatomia trzęsienia ziemi

Powierzchnię Ziemi przywykliśmy traktować jak stabilną opokę, której możemy w pełnić zaufać - wznosić na niej wielkie budynki, mosty, drogi...

17-08-2012 Wyświetleń:2377 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Dlaczego ziemia się trzęsie?

Wszystko przez te płyty! Ziemia składa się z kilku warstw, które charakteryzują się różnymi właściwościami fizycznymi i chemicznymi. Zewnętrzna, sztywna warstwa...

17-08-2012 Wyświetleń:6464 Trzęsienia ziemi Grzegorz Wróbel

Magnetyzm

Oddziaływanie na skały

Jak magnetyzm oddziałuje na skały, czyli kto kogo przyciągnie i na czyją stronę Ziemskie pole magnetyczne, jak również pole magnetyczne wywołane...

03-07-2013 Wyświetleń:2579 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Magnetyzm w służbie jej wysokości Geo…

Praktycznie we wszystkich rodzajach skał występują w niewielkiej ilości minerały ferromagnetyczne. Dzięki ich właściwościom skała nabywa pozostałość magnetyczną, czyli zapis...

24-01-2014 Wyświetleń:3917 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin

Jak powstaje?

Uproszczona wizja relacji pomiędzy ruchem przewodzących płynów w jądrze zewnętrznym a powstawaniem pola magnetycznego Choć ludzie od wieków wykorzystują ziemskie pole...

03-07-2013 Wyświetleń:2846 Ziemski magnetyzm Joanna Roszkowska-Remin